Przewodnik powstał by dostarczać, w sposób jak najprostszy i maksymalnie funkcjonalny wiedzę o najbardziej znaczących, najważniejszych obiektach o walorach turystycznych istniejących na terenie Płocka: budynkach, muzeach, pomnikach, miejscach pamięci narodowej, innych miejscach... zabytkowych oraz walorach nowych. Powstał niezależnie od jakichkolwiek mediów, urzędów, polityków, religijnych instytucji, podmiotów zajmujących się turystyką itd.
W przewodniku ukazane są obiekty, które od lat pretendują do najważniejszych, a w wielkim stopniu najchętniej odwiedzanych i wynika to z klarownych doświadczeń osób wizytujących połacie Płocka - osób pochodzących spoza tego miasta, jak i z niego samego.Bogata historia tego miasta (zaprezentowana najszerzej w opisach obiektów na tej www), jak i sama idea poznawania świata (jego historii, kultur - i ich spuścizny) czystości przekazu wymagają! Owszem, nie ma w tym przewodniku kilku tablic pamiątkowych, również budynków, a także pomników - stało się tak, z powodu ich obecnych remontów lub istnienia w mieście ważniejszych obiektów upamiętniających te same losy.
Decyzja o zrobieniu przewodnika w tej formie, czyli internetowej (nie drukowanej) zapadła, gdyż w takiej formie przewodnik będzie mógł być, w miarę możliwości sprawnie uaktualniany, by posłużył turystyce. Dziękując sponsorom za możliwość poświęcenia czasu przez siebie na opracowanie tego przewodnika.
Mariusz Sokołowski (G240plus) - Płocczanin od urodzenia - inspirator i twórca tego przewodnika (to już 20 lat doświadczeń w opracowywaniu tego typu materiałów).P.S. Nie oprowadzam wycieczek itp. - po prostu tylko czasami zbieram i emituję „pod rękę" krajoznawcze materiały.
P.S. Przewodnik używa form językowych opartych o nową (ze stycznia 2026 r.) reformę j. pol. - stąd w przewodniku: raz św., a raz Święty..., raz al., a raz Aleja... (i uwzględnienie par. 97, dot. „wielkich liter").
Kliknij na pinezce obiektu - wyświetli się przycisk do opisu obiektu
Główne obiekty
Inne obiekty
Użyj okna lupy (wpisz nazwę obiektu lub adres), by znaleźć obiekt (lub miejsce)
Użyj znaku miarki, by sprawdzić odległość
Jeden z oddziałów Muzeum Mazowieckiego w Płocku. W Art déco znajduje się kolekcja około 1,8 tys. eksponatów z okresu międzywojnia – jest to największa w Polsce stała wystawa poświęcona sztuce tej epoki - eksponowane są tu dzieła autorstwa polskich i zagranicznych twórców.
W Art déco ma miejsce także ekspozycja poświęcona sylwetkom osób zasłużonych dla Płocka, jak i związanych z tym miastem, między innymi: Mirze Zimińskiej-Sygietyńskiej, Władysławowi Broniewskiemu, Tadeuszowi Mazowieckiemu i innym.
Jest tu także Galeria Themersonów, prezentująca bogatą i wszechstronną twórczość Franciszki i Stefana Themersonów - pary awangardowych artystów polskiego pochodzenia (związanych z Płockiem), działających na arenie międzynarodowej ponad 50 lat w poprzednim stuleciu.
Lokalizacja: ul. Kolegialna 6.
Budowana wraz murami obronnymi (od 1353 r.) z inicjatywy Kazimierza Wielkiego. Mur obronny był wykonany z kamienia i cegły, miał 9 m wysokości i 2 m grubości. Pierwotnie cały mur posiadał 19 baszt obronnych oraz 3 bramy wjazdowe do miasta.
W XVIII w. baszta ta została przebudowana na dom mieszkalny - dzięki temu jako jedyna przetrwała do dzisiejszych czasów. Od 1891 r. do Drugiej Wojny Światowej w baszcie tej (będącej w tym okresie, w posiadaniu gminy żydowskiej), a i w sąsiedniej do baszty kamienicy, mieścił się dom dla starców i kalek wyznania mojżeszowego, którego współfundatorem była płocka rodzina bankierska Flatau.
Od wojny baszta jest własnością Skarbu Państwa - obecnie w baszcie ma siedzibę delegatura Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
Lokalizacja: ul. Zduńska 13a.
Najstarsza świątynia rzymskokatolicka w Płocku – najcenniejszy zabytek miasta – jedna z 5-ciu najstarszych katedr polskich. Miejsce spoczynku władców polskich. Pierwsza katedra powstała tu niebawem po ustanowieniu w 1075 r. biskupstwa płockiego.
W 1130 r. na miejscu pierwszej zniszczonej przez Pomorzan katedry, rozpoczęto budowę nowej świątyni (w stylu romańskim) – została ona konsekrowana w 1144 r. Na przełomie XIII i XIV w. dobudowano do niej dwie wieże (gotyckie).
Bazylika ta jest miejscem wiecznego spoczynku władców Polski: Władysława I Hermana, Bolesława III Krzywoustego i kilkunastu Książąt Mazowieckich, których szczątki zostały odnalezione - po wiekowych zawieruchach wojennych - dopiero w roku 1825. Katedra jest największą nekropolią Piastów Mazowieckich.
W 1530 r. pożar zniszczył znaczącą część budowli. W 1534 r. wniesiono – z zachowaniem części ocalałych po pożarze murów - nową, renesonsową świątynię (z kopułą). Konieczna restauracja świątyni po zaborach odbyła się na początku XX w. Od 1946 r. odbywała się jej kilkunastoletnia odbudowa z wojennych zniszczeń. Przez wieki dokonywane były liczne zmiany jej wnętrza (w stylach z różnych epok). W 2003 r. odbyła się znacząca renowacja jej wnętrza z uwzględnieniem tradycyjnego wystroju, kreowanego wieloma epokami.
Kaplica królewska
Kaplica Królewska będąca pod północną wieżą świątyni to sarkofag z marmuru (miejsce spoczynki od 1975 r. szczątków Władysława I Hermana i Bolesława III Krzywoustego), również krypty podpodłogowe (miejsce spoczynku 13 innych Książąt Mazowieckich). Fronton wykonanego z czarnego marmuru sarkofagu jest wieńczony orłem z alabastru, zaś płyta epitafijna jest zdobiona królewskimi insygniami.
Obecnie w bazylice trwają 
prace renowacyjne polichromii wykonanych w stylu renesansowym, w latach 1904-1914 oraz po roku 1920, według projektu Władysława Drapiewskiego - jednakże renowacje te nie przeszkadzają w sakralnym funkcjonowaniu bazyliki, jak i w możliwościach także turystycznego poznania tej świątni.
Władysław Drapiewski został wyróżniony za swoje zasługi w dziedzinie ściennego malarstwa sakralnego, Papieskimi Krzyżami: Laterańskim (w 1928 r.) oraz Komandorskim św. Grzegorza (w 1958 r.).
Ważnym elementem wystroju bazyliki są także jej drzwi, nazywane Drzwiami Płockimi lub Magdeburskimi. Powstały one w latach 1152–1154 w Magdeburgu, z przeznaczeniem dla nowo 
wzniesionej w latach 1130–1144 płockiej katedry. Obecnie drzwi te znajdują się w zachodnim portalu Soboru Świętej Sofii w Nowogrodzie Wielkim, w Rosji, zaś w katedrze w Płocku od roku 1982 jest ich wierna kopia (odlew). Do dzisiaj nie jest wyjaśnione, dlaczego drzwi te opuściły płocką bazylikę - pewnym jest natomiast, że zostały rozmontowane do transportu, gdyż będące w Soborze Świętej Sofii, mają kompozycję inną, niż oryginalne (wcześniej istniejące przez około 250 lat w płockiej katedrze). Drzwi mają 3,6 m wysokości i ich 2 skrzydła, łącznie 2,2 m szerokości.
Lokalizacja: ul. Tumska 1.
Wzniesiony w połowie XIX w. jako budynek murowany (w stylu klasycystycznym) - wcześniej (od XVIII w.) był budynkiem drewnianym.
Z czasem, na miejscu zasypanej fosy zamkowej, będącej tuż za Domem Biskupim, powstał ogród, pierwotnie rozciągający się aż do samej Wieży Zegarowej. Dom zawsze był siedzibą kanoników kapituły płockiej, a od 1872 r. siedzibą biskupią. W tym domu przez 33 lata mieszkał i kierował diecezją płocką bł. abp A. J. Nowowiejski. 
W latach 1940-1945 okupanci urządzili w tym budynku kasyno oficerskie. W 1946 roku budynek stał się ponownie siedzibą płockich biskupów. W 1979 roku powiększono go, dobudowując skrzydło od strony zamku, a przy nim duży taras.
Budynek ten obecnie jest siedzibą biskupów płockich.
Lokalizacja: pl. Narutowicza 10.
Został wybudowany w latach 1828-32 w stylu klasycystycznym. Autorem projektu był Jakub Kubicki - projektant, między innymi Placu Zamkowego w Warszawie.
Nazwę swoją zawdzięcza Oku Opatrzności, czyli charakterystycznej płaskorzeźbie dekoracyjnej umieszczonej w tympanonie.
Od
1930 roku budynek jest własnością Towarzystwa Naukowego Płockiego (TNP).
Przygotowując w latach 60. XX w. remont budynku dla potrzeb biblioteki, odkryto pod budynkiem fundamenty średniowiecznych piwnic (oraz piec chlebowy) - piwnice te są obecnie w użytkowaniu lokalu gastronomicznego.
Od roku 1976 w budynku mieś
ci się Biblioteka im. Zielińskich, której rodowód sięga 1820 r., czyli czasów założenia biblioteki TNP przy Szkole Wojewódzkiej Płockiej. Biblioteka im. Zielińskich posiada jedyne zbiory biblioteczne w Płocku, które ocalały okres II Wojny Światowej. Obecne zbiory biblioteki to ponad 160 tys. woluminów.
Jednymi z darczyńców zbiorów biblioteki była rodzina Zielińskich, która przekazał tej bibliotece w II poł. XIX w. własne, zbierane pokoleniami ponad 20 tys. woluminów (m. in. inkunabuły) - stąd pochodzi nazwa imienia tej biblioteki, nadana jej w 1907 r. przez TNP.
Lokalizacja: pl. Narutowicza 2.
Kanonia dobudowana w końcu XIV w. do muru obronnego miasta. W XVI w. powstały przy niej obszerne sklepione piwnice, które aż do XX w. wykorzystywano do przechowywania żywności.
Jak mówią niektóre dokumenty, dom ten przebudował w XVI w. starosta płocki Andrzeja Sierpski (na dom mieszkalnym z XIV-to wiecznej kanonii, pełniącej wcześniej rolę stajni). W 1717 r. budynek został zaadoptowany na seminarium duchowne.
Obecna nazwa budynku pochodzi od herbu szlacheckiego znajdującego się na południowej ścianie jego poddasza. Jest to herb Trąby (używany i przez Radziwiłłów) wzbogacony o koronę barona i kapelusz biskupi - prawdopodobnie dotyczy on magnata Karola Radziwiłła (1734-1790) lub Aleksandra Gintowt-Dziewałtowskiego - biskupa sufragana płockiego (w latach 1875-1883).
W domu tym po II Wojnie Światowej mieściła się przez lata restauracja z fontannami. Obecnie budynek jest znów w dyspozycji Kurii Diecezji Płockiej.
Lokalizacja: ul. Mostowa 1.
Budynek przy pl. Obrońców Warszawy 8, to historyczny obiekt z 1905 roku, w którym mieścił się Bank Państwa, później Bank Polski, a następnie Narodowy Bank Polski (NBP).
Budynek został wybudowany w stylu eklektycznym według projektu Bolesława Ziemkiewicza - z założeń dla banku.
Podczas budowy budynku został odkryty grobowiec z przełomu V i VI w.
Jednym z pracowników NBP był ojciec urodzonego w Płocku poety Władysława Broniewskiego.
Oddział NBP funckjonował tu do 2003 r., obecnie w domu tym jest siedziba prokuratury.
Lokalizacja: pl. Obrońców Warszawy 8.
Została wybudowana około 1445 r. z inicjatywy Stefana z Mniszewa, który był płockim i warszawskim kanonikiem oraz kanclerzem księcia warszawskiego Bolesława IV.
Kanonia ta przertwała przez wieki nie będąc nigdy zburzoną.
Budynek ten został zakupiony w 1908 r. przez Towarzystwo Naukowe Płockie i jest do dzisiaj jego główną siedzibą. Obecnie mieści się tutaj zarząd TNP oraz dział zbiorów specjalnych Biblioteki im. Zielińskich (będącej pod opieką Towarzystwa).
Takich kanonii na terenie miasta było więcej, jednakże były one drewniane i spłonęły, a murowane zostały zburzone (przez losy wojenne, i w wyniku przebudowy miasta).
Wnętrze kanonii można zwiedzać po wcześniejszym uzgodnieniu z TNP.
Lokalizacja: pl. Narutowicza 8.
Budynek powstał w latach 1802-1803 (w stylu neoklasycystycznym) - jeszcze, gdy Płock był pod zaborem pruskim.
Budynek został zaprojektowany przez Dawida Gilly – współzałożyciela Akademii Budowlanej w Berlinie (obecnie Uniwersytet Techniczny w Berlinie). Gilly był autorem, między innymi projektu pałacyku we Freienwalde dla królowej Luizy oraz urbanistycznego Górnego Miasta w Poznaniu.
Plac istniejący naprzeciwko kamery (dawniej Panieński, Floriański, Powstańców Warszawy, obecnie Obrońców Warszawy) został zaprojektowany w 1805 r. przez Prusy i zabudowany w latach 20. XIX w., za staraniem zasłużonego dla Płocka Floriana Kobylińskiego (dodane zostały aleje spacerowe oraz dające cień pasma drzew).
W 1844 r. odbyła się rozbudowa kamery przez władze rosyjskie. Gmach przez cały okres swojego istnienia był siedzibą władz (najpierw pruskiej komory celnej, później władz regionu - obecnie jest tu delegatura płocka Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego).
Lokalizacja: ul. Kolegialnej 15 (płn.-wsch. część pl. Obrońców Warszawy).
Jeden z najstarszych kościołów w Płocku - jego historia sięga 1225 r., gdy do Płocka przybyli dominikanie. Jest obecnie uważany za najstarszy, istniejący ceglany kościół w województwie mazowieckim.
Świątynia została wybudowana dla dominikanów, z inicjatywy księcia Konrada I Mazowieckiego – jej konsekracja odbyła się w 1234 r. Po ukończeniu budowy kościoła zostały wzniesione przy nim dzwonnica i budynek klasztorny. Pod koniec XV w. pożar zniszczył większość zabudowy. Z końcem XVI w. świątynia została odbudowana w stylu późnogotycki.
W 1945 roku budynek kościoła przywrócono wyznaniu rzymskokatolickiemu, zaś dopiero w 1964 r. katolicy
odzyskali większość zabudowań religijnych Górki. Obecna parafia rzymskokatolicka powstała w 1975 r.
Dawny budynek klasztorny został przeznaczony, między innymi na siedzibę płockiej parafii prawosławnej.
Lokalizacja: ul. T. Kościuszki 16, zaś cerkiew ul. T. Kościuszki 18 (wejście do cerkwi od ściany poł.-wch. budynku - od Parku na Górkach).
Gmach wybudowano w 1902 r. dla potrzeb Dyrekcji Szczegółowej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego - pierwszej polskiej instytucji bankowej (stowarzyszenia właścicieli ziemskich Królestwa Polskiego z siedzibą w Warszawie).
Budynek zaprojektowali w stylu eklektycznym architekci Apoloniusz Nieniewski i Władysław Kozłowski (współprojektanci, m. in. Hal Mirowskich w Warsz
awie). Po przeniesieniu Towarzystwa Kredytowego do Warszawy, w latach 30. XX w. gmach należał do Zgromadzenia Sióstr Służek Najświętszej Marii Panny Niepokalanej. Od połowy lat 70. XX w. do 1989 r. budynek był siedzibą KW PZPR (dawnego woj. płockiego).
W 1990 r. zabytkowy gmach zakupiła ówczesna Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Płocku. Po likwidacji woj. płockiego, bibliotekę przejął samorząd Płocka. Placówka otrzymała wówczas nową nazwę, Książnica Płocka im. Władysława Broniewskiego.
W 2015 r. wykonano remont elewacji głównej. Kolejne prace remontowe były w latach 2024-2026, w tym i dzięki środkom z Budżetu Obywatelskiego Płocka. Obecnie biblioteka i działających na terenie miasta 13 jej filii, posiada w swoich zbiorach ponad 461 tys. woluminów.
Lokalizacja: ul. Kościuszki 6.
Początki jej powstania sięgają roku 1150, kiedy to Dobiechnia (wdowa po wojewodzie Wojsławie) ufundowała świątynię i utworzyła fundusze dla 5 kanoników. Oficjalnie przyjmuje się, że powstała w tym miejscu kolegiata powołała do życia szkołę typu trivium w 1180 r. - i za tę datę uznaje się powstanie Małachowianki.
Około 1240 r. patronat nad budynkiem, z rąk biskupa przejął Książę Bolesław I, syn Konrada I Mazowieckiego. Istnienie szkoły w tym okresie jest już potwierdzone treścią przetrwałych do dziś dokumentów. Około 1350 r. kolegiata została przebudowana na styl gotycki. W latach 70. XV w. do ówczesnej fasady - od strony Wisły - dobudowano monumentalną wieżę, w której funkcjonowała Kaplica Świętego Krzyża i kapitularz (to w tej wieży od 1980 r. istniało przez lata szkolne obserwatorium astronomiczne). Sprowadzeni do Płocka w 1611 r. jezuici zostali ulokowani obok kolegiaty i rozpoczęli działalność edukacyjną – podnieśli poziom nauki do rangi kolegium. W latach 1675-1682 obok kościoła powstał nowy murowany gmach, do dziś stanowiący funkcjonalne skrzydło szkoły. Od 1773 r. szkoła była pod władaniem Komisji Edukacji Narodowej – budynki szkoły zostały wyremontowane i przebudowane.
W okresie zaborów pieczę nad szkołą sprawowały władze pruskie, a po 1815 roku rosyjskie.
W okresie II Wojny Światowej szkoła prowadziła działalność edukacyjną jedynie w konspiracji. Rozbudowa szkoły nastąpiła kolejno: w latach 60. i 70. XX w. oraz (m. in. ze środków UE) w latach 2012-2014. Po tym okresie zaczęło istnieć w szkole nietuzinkowe muzeum ze ścieżkami dydaktycznymi w podziemiach szkoły
oraz tarasem widokowym na gotyckiej wieży. Po pracach remontowych szkoły, na jej terenie powołano zewnętrzne ossuarium, w którym złożono szczątki około 600 osób chowanych przez wieki przy kolegiacie. Zwiedzanie tego muzeum przez turystów jest możliwe, za uzgodnieniem ze szkołą.
Aula szkolna (dawna kaplica) pokryta jest odnowionymi obecnie freskami z początków XX w., autorstwa Władysława Drapiewskiego.
W szkole tej zaczerpnęli swej edukacji, m. in.: św. Andrzej Bobola, Maciej Sarbiewski poeta i kaznodzieja króla Władysława IV, Wojciech Szweykowski pierwszy rektor Uniwersytetu Warszawskiego, dyrektor Kajetan Morykoni inicjator powołania TNP, Hipolit Gawarecki wybitny regionalista, bł. Florentyn Koźmiński, Gustaw i Józef Zielińscy (których znakomite zbiory stały się podstawą biblioteki ich imienia), a także: Ignacy Mościcki (Prezydent RP), Tadeusz Mazowiecki (Premier) oraz podróżnik Tony Halik.
Lokalizacja: ul. Małachowskiego 1 (wejście główne od ul. Teatralnej).
Powstało w 1903 r. z inicjatywy ks. A.J. Nowowiejskiego, późniejszego biskupa płockiego i jego imię nosi. Początkowo mieściło się w specjalnie dla celów muzealnych wybudowanym budynku (obecne Stare Muzeum) - zaprojektowanym przez Stefana Szyllera – architekta, autora projektantów, między innymi: Gmachu Głównego Politechniki Warszawskiej oraz warszawskiej Zachęty.
Muzeum od 12 czerwca 2008 r. mieści się również w oddalonym o 60 m od Starego Muzeum, byłym Zamku Książąt Mazowieckich (nazywanym obecnie opactwem pobenedyktyńskim, dla upamiętnienia przekazania w 1532 r. części książęcego zamku zakonowi benedyktynów, zaś po I Wojnie Światowej całości zamkowej budowli).
Muzeum posiada w swoich dwóch lokalizacjach eksponaty o charakterze sakralnym: tkaninę, złotnictwo, rękopisy, malarstwo, a także świeckie zbiory z wykopalisk archeologicznych przeprowadzonych na terenie Mazowsza. Obejrzeć tam można, między innymi: kielich Konrada Mazowieckiego, hermę św. Zygmunta z piastowskim diademem oraz gotyckie 
monstrancje, a także wystawy, takie jak: Chrystus w sztuce, XII-to wieczna Biblia Płocka oraz obrazy z cyklu „Madonny z poezji polskiej”, autorstwa Wiesławy Kwiatkowskiej (uznanej konserwatorki zabytków, uczestniczki Powstania Warszawskiego, powojennej absolwentki ASP).
Lokalizacja: ul. Tumska 3A (opactwo pobenedyktyńskie) i Tumska 2 (Stare Muzeum).
Powstało w Płocku, w 1821 r. - jest ono najstarszym muzeum publicznym w kraju powołanym do istnienia na skutek decyzji władz Królestwa Polskiego. Już jednak z końcem lat trzydziestych (XIX w.) jego działalność całkiem wygasła..
Muzeum wznowiło swoją działalność po 1907 roku, z woli reaktywowanego w 1906 r. Towarzystwa Naukowego Płockiego. Do roku 1930 jego zbiory szybko się rozrastały – z 2 do 13 niezbędnych na ekspozycje eksponatów pomieszczeń, zajmując tym samym kolejne lokale przy dawnym Rynku Kanonicznym (obecnie pl. Narutowicza) – przez jakiś czas mieściło się także w Domu pod Opatrznością.
Podczas okupacji lokale muzeum zostały zamienione przez Niemców na biura rachunkowości rolnej, zaś eksponaty uległy prawie zdziesiątkowaniu.
Po wojnie muzeum ruszyło na nowo 1 grudnia 1945 r. Jeszcze w 1945 r. pod zarządem władz krajowych zostało nazwane Muzeum Mazowsza Płockiego. W latach 50. i na początku 60. borykało się trudnościami finansowymi - jedynie prace prowadzone pod kierownictwem Krystyny Mierzejewskiej (z męża Hejke), dały kolejne działy, takie jak: archeologii (w 1952 r.), przyrody (w 1953), geologii (w 1954) i historii (w 1955). W obecniej nazwie - Muzeum Mazowieckie w Płocku - instytucja ta zaczęło działać od 1968 r., ze ścisłym programem: gromadzenia i prezentacji zbiorów ukazujących dzieje Mazowsza i sztuki secesyjnej.
Od 16 maja 1973 r. muzeum miało swoją siedzibę w Zamku Książąt Mazowieckich (obecnie mieści się w tym budynku Muzeum Diecezjalne).
W siedzibie głównej muzeum są dwa działy ekspozycyjne.: kamienica secesyjna – tu można obejrzeć, między innymi otwartą od 2005 roku i wciąż wzbogacaną wystawę poświęconą secesji (krajowej i zagranicznej) oraz sztuce okresu Młodej Polski, zaś w dziale 2. - 10 wieków Płocka - można poznać historię miasta Płocka, w prezentowanyc
h tam zbiorach archeologicznych, historycznych i numizmatycznych. 40 m/kw tego działu zajmuje jedna z najbardziej unikatowych w polskim muzealnictwie makieta Płocka z 1800 roku - eksponowana we współczesnej atrakcyjnej oprawie multimedialnej. W muzeum mają miejsce także różne wystawy okazjonalne i imprezy kulturalne.
Muzeum Mazowieckie w Płocku posiada łącznie 7 oddziałów (5 w Płocku oraz po jednym w Wiączeminie Polskim i Wyszogrodzie). Dwa z 5 istniejących w Płocku oddziałów muzeum jest ujętych powyższym opisem, zaś pozostałe 3 są na tej www, w 3 oddzielnych blokach, o nazwach: Art déco, Spichlerz i Muzeum Żydów Mazowieckich.
Lokalizacji: ul. Tumska 8 – dwa działy: Kamienica secesyjna i 10 wieków Płocka.
Muzeum funkcjonuje w dziewiętnastowiecznym budynku dawnej synagogi małej. Budynek powstał w latach 1821-1823, zaś obecny kształt otrzymał w połowie wieku XIX.
W latach 1950-1969 działał tu zakład dziewiarski, zaś samo muzeum funkcjonuje dopiero od 2013 r. W muzeum prezentowane są wystawy: historia Żydów na Mazowszu (w tym i okresu okupacji) oraz ukazująca elementy kultury Żydów w Polsce na przykładzie kuchni, muzyki, świąt, zwyczajów oraz architektury żydowskiej.
Wyjątkowym eksponatem jest tu XIX-to wieczna szafa aron ha-kodesz, w której przechowywane są zwoje Tory, nawinięte na wałki, spisane na pergaminie, ręcznie w języku hebrajskim.
Muzeum Żydów Mazowieckich jest jednym z oddziałów Muzeum Mazowieckiego w Płocku.
Lokalizacja: ul. J. Kwiatka 7
Budynek został wniesiony w 1837 r. z przeznaczeniem na wartownię dla wojska carskiego.
Odwach zaprojektował Jakub Miklaszewski - znany mazowiecki architekt - asesora budownictwa Komisji Województwa Płockiego.
W 1918 podczas walk o niepodległość rozbrojono stacjonujące w tym budynku wojska niemieckie, zaś w 1920 r. budynek posłużył Polakom dla obrony, m. in.: mostu płockiego przed bolszewickim najeźdźcą.
Odwach jest obecnie siedzibą różnych instytucji, m. in. PTTK Oddziału Miejskiego Płock.
Lokalizacja: ul. Tumska 4.
Budowla powstawała od 1600 r. na gotyckich murach obronnych miasta - z inicjatywy biskupa Wojciecha Baranowskiego. Biskupi w niej nie mieszkali, więc kiedy tylko przez Płock przechodziły jakieś wojska, zajmowały pałac – między innymi dlatego przez lata gmach ten wymagał wielokrotnie remontów.
Pod koniec XVII w. budynek został wzniesiony praktycznie na nowo, a prace nad nim dokończył dopiero w XVIII w. biskup Jerzy Michał Poniatowski - najmłodszy brat Stanisława Augusta Poniatowskiego. W 1779 r. za zgodą bp Onufrego Kajetana Szembeka pałacowe stajnie i wozownie przeznaczono na magazyny zbożowe. Nieco później w pałacu utworzono lazaret wojskowy i piekarnię.
W 1812 roku zamieniono go w koszary i szpital, co niestety zaskutkowało kolejną dewastacją tej budowli. W 1866 roku pałac został skonfiskowany przez władze carskie, a po 1879 roku został rozbudowany prze nie (w stylu klasycystycznym) i przeznaczony na sąd okręgowy, hipotekę i izbę skarbową.
W okresie okupacji w pałacu tym mieściły się sądy i hipoteka. Do dziś pozostał jego architektoniczny (klasycystyczny) charakter. Obecnie siedzibę mają tu instytucje sądowe.
Lokalizacja: pl. Narutowicza 4-6.
Znany jest także pod swoją nazwą historyczną Pałacyk Flatauów.
Murowany budynek w stylu neorenesansowym został wzniesiony w latach 1885-1886 właśnie przez rodzinę Flatauów (XIX-to wiecznych przemysłowców, handlowców 
i prowadzących bankierski kantor). Rodzina ta znana była również z działalności filantropijnej - ofiarowała dwa swoje budynki (w Płocku) na rzecz przytułku dla starców i kalek, wyznających wiarę mojżeszową (przytułek ten nosił nazwę Dom Starców i Kalek im. Małżonków Flatau).
W międzywojniu, w pałacyku tym mieściła się filia Banku Przemysłowego i Powiatowa Kasa Chorych.
Od 1985 r. pełni on funkcję Urzędu Stanu Cywilnego - popularna jego nazwa, to także pałac ślubów.
Lokalizacja: ul. Kolegialna 9.
Ta kolegiata pw. św. Bartłomieja to najstarszy kościół parafialny w Płocku. Stanowi przykład barokowej architektury sakralnej z elementami gotyckimi - w tym roku obchodzi swoje 670 lecie.
Została wzniesiona z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego - konsekrowana 23 kwietnia 1356 r. Pierwotnie była to gotycka budowla z fasadą od strony Wisły i prezbiterium od strony rynku. W jej wnętrzu znajdowały się cztery kaplice boczne i 22 ołtarze. Ołtarze te należały, m.in. do bogatych mieszczan, bractw religijnych i cechów rzemiosł.
W XVI w. przebudowano świątynię na styl renesansowy. Pracami kierował Jan Baptysta Wenecjanin – jeden z budowniczych także i płockiej katedry. W wystroju Fary pojawiły się ówcześnie filary z arkadami oraz kolebkowe sklepienie.
Na początku XVII w. zbudowano przy świątyni wolnostojącą dzwonnicę. Następnie (jeszcze w XVII stuleciu) pożary i wojny doprowadziły do ogromnych zniszczeń budynków, dodatkowo wydarzenia związane z Wojną Północną (1700-1721) spowodowały znaczne zubożenie Płocka, w tym i wielu innych tutejszych świątyń.
W 1729 r. rozpoczęto starania o przeniesienie do fary kapituły kolegiackiej z podniszczonego Kościoła pw. św. Michała (obecnie Małachowianki) – tylko częściowo to się udało (z powodu istniejącej w tym okresie wielkiej zawieruchy dziejowej). W 1732 r. z pierwszego kościoła przeniesiono do fary jedynie wszystkie srebra, paramenty oraz sprzęty kościelne. W latach 1740-1775 dokonano gruntownej przebudowy kościoła w stylu późnobarokowym – rozebrano wszystkie kaplice, zaś główny ołtarz został umieszczony przy ścianie od strony rzeki Wisły, a wejście do świątyni przeniesiono na ścianę od strony miejskiego rynku. W arkadach zostało ustawionych siedem barokowych ołtarzy bocznych. W 1865 r. przeniesiono do fary wczesnobarokowy, marmurowy ołtarz główny z kościoła pobenedyktyńskiego św. Wojciecha (z kościoła, którego powstanie datuje się na przełom XI i XII w., przeniesionego później do miejscowości Kikuł).
W tym samym czasie i stylu powstał również budynek plebanii. Aż do 1929 r. świątynia była jedynym kościołem parafialnym w Płocku. W latach 1939-40 wykonano polichromię wnętrza wg projektu Władysława Drapiewskiego.
W czasie II Wojny Światowej fara była jedynym czynnym kościołem w całym dekanacie.
W 2007 r. odkryto pierwotne wejście do świątyni, znajdujące się na miejscu obecnego prezbiterium oraz gotycko-renesansowe okna z XVI wieku. W latach 2013-2014 przeprowadzono rewitalizację kościoła. Podczas prac odkryto m.in. rozetę, która znajdowała się w ścianie zach. (nad pierwotnym - od strony Wisły - wejściem do świątyni).
Płocka fara nosiła tytuł kolegiaty do 1819 r., po czym tytuł ten został zniesiony. 2 kwietnia 2015 r. podczas obchodów 940-lecia istnienia diecezji płockiej - po 196 latach przerwy – podniesiono płocką farę do jej dawnej rangi kolegiaty. Obecnie sama świątynia nosi nazwę Kościół Farny pw. św. Bartłomieja Apostoła, a administracyjna zabudowa fary mieści władze Rzymskokatolickiej Parafii pw. tego samego patrona.
Lokalizacja: róg ul. Kazimierza Wielkiego 1.
Pierwszy ratusz w Płocku stał na środku rynku od pocz. XV wieku – budowla ta była w stylu gotyckim i został rozebrana na początku XIX w. Podwaliny dzisiejszego ratusza dał dwupiętrowy, klasycystyczny budynek wybudowany w latach 1824-1827 - zaprojektowany przez Jakuba Kubickiego – architekta rządowego i ucznia Dominika Merliniego (również Merliniemu przypisuje się współautorstwo tego ratusza).
Budynek był później kilkukrotnie rozbudowywany i przebudowywany, m. in. w 1837 r. (kiedy to dodano mu wieżyczkę) oraz kolejno: w II poł. XIX w. i w 1930 r. (kiedy to zespolono z ratuszem sąsiadujące z nim kamienice.)
Obecnie
ratusz jest jednym z największych budynków administracji publicznej na Mazowszu - siedzibę ma tutaj Urząd Miasta Płocka. Najstarsza środkowa część fasady jest zdobiona kolumnami jońskimi. Nad wejściem głównym znajduje się balkon, nad którym umieszczono fryz i tympanon z herbem Płocka. Najwyższym elementem budynku jest ośmioboczna, obita blachą wieża z zegarem.
Z wieży Ratusza codziennie o godz. 12:00 i 18:00 - w letnim sezonie wakacyjnym - grany jest hejnał miasta (kompozycja z 1937 ks. Kazimierza Starościńskieg - profesora śpiewu w płockim Wyższym Seminarium Duchownym).
Atrakcją na wieży są też ruchome (latem) rzeźby Władysława Hermana i Bolesława Krzywoustego (kreujące scenę pasowania na rycerza).
Lokalizacja: Stary Rynek 1.
Rogatki miejskie w Płocku to klasycystyczne budynki powstałe w latach 1816–1825 - niebawem po likwidacji średniowiecznych murów miejskich.
Zostały zaprojektowane przez Jakuba Kubickiego (projektanta, między innymi 18 pawilonów rogatkowych w Warszawie).
Rogatki służyły kiedyś za punkty poboru opłat (tzw. myta lub akcyzy), a także pomagały w poprawie bezpieczeństwa w aglomeracji. Najbardziej znane z nich to Rogatki Warszawskie (Wyszogrodzkie) - obecnie istnieją również Rogatki Dobrzyńskie oraz Rogatki Płońskie. Do dziś nie przetrwały 4-te z nich: Rogatki Bielskie.
Rogatki płockie pozostają unikalnymi na Mazowszu przykładami architektury municypalnej (budynków użyteczności publicznej) z początków XIX w. Na fotografii obok: Rogatki Warszawskie (obecnie w jednym z budynków mieści się lokalny oddział Monaru).
Lokalizacja: al. J. Kilińskiego 6A i 8A - róg al. J. Kilińskiego z ul. Wyszogrodzką.
Korzenie tej instytucji sięgają lat 90. XIX w., gdy bł. ks. Antoni Juliana Nowowiejski i matka Kolumbina (Jakobina Łabanowska) zaczęli działać w Płocku na rzecz pomocy kobietom potrzebującym wsparcia materialnego i moralnego.
Zaistniała za ich wolą instytucja zaczęła od 1893 r. funkcjonować w Płocku, w kamienicy przy Starym Rynku - od 1899 r, jako Zgromadzenie Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia (w skrócie ZMBM). W latach 1893-1899 ich baza lokalowa została rozbudowana - dzięki ofiarności mieszkańców Płocka i pracy samych sióstr, i ich podopiecznych.
W 1894 r. do jednego z budynków ich siedziby dobudowano w podwórzu oficynę, w której powstały pomieszczenia mieszkalne oraz piekarnia, a z czasem i prasowalnia, pralnia, pracownia haftu, szwalnia (bielizny i kołder), również pracownia kuchenna. Pracownie te, wraz ze szkołą teoretyczną działającą przy ZMBM, pełniły funkcję edukacyjną dla podopiecznych zgromadzenia (w latach 30. XX w. pod opieką zgromadzenia było 100 dziewcząt).
Po zakończeniu II Wojny Światowej siostry kontynuowały swą działalność do 22 czerwca 1950 r., w którym to dniu komunistyczne władze zakazały im dalszego funkcjonowania, zaś budynki po nich otrzymał Ośrodek Szkolno-Wychowawczy.
Dopiero w 1990 r. siostry powróciły do swoich posesji. Jeszcze w tym samym roku nastąpiło poświęcenie pierwszej kaplicy sióstr Matki Bożej Miłosierdzia.
W 2007 r. siostry rozpoczęły w Płocku budowę nowego Sanktuarium Bożego Miłosierdzia - w miejscu pierwszego objawienia Jezusa Miłosiernego św. s. Faustynie (poprzednia kaplica nie mieściła już wiernych). Sanktuarium cały czas jest wzbogacane – dla wiernych otwarto je 31 maja 2017 r. Przy sanktuarium znajduje się od 2009 roku, tzw. okno życia.
Lokalizacja: Stary Rynek 14-18.
Przez Płock przechodził szlak handlowy znaczony rzeką Wisłą, dzięki któremu miasto już od XV w. zawdzięczało swój rozkwit. Na wysokim brzegu rzeki Wisły ulokowano infrastrukturę handlową szlaku – magazyny do składowania towarów transportowanych wodnym szlakiem.
Kiedy szlak wiślany utracił swoją znaczącą rolę, niektóre z budynków tej infrastruktury rozebrano, zaś część z nich zawałiła się na skutek erozji skarpy wiślanej, a część zniszczyły pożary.
Obecnie w jednym z nich mieści się Archiwum Państwowe, zaś w drugim Dział Etnografii Muzeum Mazowieckiego w Płocku (nazywany formalnie: Spichlerzem). Dzięki przystosowaniu starego magazynu (w tym i na podstawie środków z UE) dla potrzeb muzeum, Spichlerz oferuje stałe i okresowe wystawy ze źródeł lokalnych i zagranicznych: zbiorów etnograficznych, sztuki i okazjonalne. Stały, obecny zbiór eksponatów Spichlerza to ponad 10 tys. muzealiów.
Lokalizacja: ul. K. Wielkiego 11b.
Istnienie Starego Rynku w układzie przestrzennym miasta praktycznie nie zmieniło się od XIV w., kiedy to rynek ten został ukształtowany. Aż do 1877 r. plac rynkowy pełnił rolę targowiska.
W większości drewniana zabudowa placu ulegała częstym pożarom - największe z takich w 1545 r. i 1616 r. spowodowały doszczętne zniszczenie tej zabudowy. W 1877 roku plac rynku gruntownie przebudowano – dodano zadrzewione alejki spacerowe, estradę i zdobione pawilony. W czasie II Wojny Światowej Niemcy usunęli część zabudowy placu, by zbudować rowy obronne i umocnienia przeciwlotnicze.
Budynek Ratusza został wzniesiony w stylu klasycystycznym (w I poł. XIX w.) i kolejno rozbudowywany w II poł. XIX oraz w międzywojniu - więcej opisu dotyczącego tej budowli jest na tej www., w bloku Ratusz.
Istniejące wokół Starego Rynku kamienice posiadają rodowód z końca XVIII i XIX wieku. Do najstarszych należy, znajdująca się pośrodku pierzei, barokowa kamieniczka z końca XVII w. (Stary Rynek 17), która przetrwała do naszych czasów w prawie niezmienionym kształcie (oparła się pożarom i wojnom) - jest w niej obecnie restauracja. Kolejną zabytkową jest kamienicą z XVIII w. (ul. Grodzka 2), zaś budynek pod numerem 8, to dawny Hotel Berliński zbudowany w I połowie XIX w (obecnie Dom Darmstadt).
Stary Rynek nr 14-18 stanowi zespół budynków dawnego Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia. W latach trzydziestych XX w. było to miejsce pobytu i objawień św. s. Faustyny Kowalskiej. Obecnie znajduje się tu także nowe Sanktuarium Bożego Miłosierdzia. Więcej o tym sanktuarium jest na tej www w bloku Sanktuarium Bożego Miłosierdzia.
Na uwagę zasługuje również kamienica narożna (Stary Rynek 27),
wzniesionej około 1818 r. Pozostała zabudowa okalająca Stary Rynek jest w stylu klasycystycznym. Zachowany został także zabytkowy zegar słoneczny (z 1793 roku), znajdujący się przy ratuszu.
Pośrodku rynku - zgodnie z życzeniem mieszkańców - stanęła nowoczesna podświetlana fontanna, którą nazwano Afrodyta (jest od 2000 r.). W pobliżu fontanny jest ławeczka pomnikowa, upamiętniająca Wacława Milke (założyciela najstarszego w Płocku Zespołu Pieśni i Tańca "Dzieci Płocka"), działacza społecznego zasłużonego dla Płocka.
Zimą instalowane jest na rynku sztuczne lodowisko. Na placu rynkowym (głównie w sezonie letnim) odbywają się liczne imprezy kulturalne, sportowe i handlowe. Mają miejsce również okazjonalne ekspozycje (głównie o tematyce historycznej), pełniące znaczącą rolę poznawczą.
Lokalizacja: pl. Stary Rynek.
Szpital powstał praktycznie już w 1405 r., gdy Księżna Aleksandra (żona Ziemowita IV, siostra Króla Polski Władysława II Jagiełły) ufundowała drugi w Płocku klasztor ze szpitalem dla biednych.
Szpital ten istnieje nieprzerwanie od 600 lat. Z dokumentów wynika, iż klasztor ze szpitalem mieścił się wcześniej przy obecnej ul. Piekarskiej, a w listopadzie 1591 r. został umieszczony w kolegium pojezuickim (obecnej Małachowiance).
W 1911 roku zwiększono liczbę łóżek, w międzywojniu powstały nowe oddziały szpitalne. W czasie II Wojny Światowej szpital leczył tylko Niemców.
W latach 1945-1950 odbudowywano zniszczone podczas wojny budynki, jak i struktury szpitala. Jako szpitalny goniec pracował w nim, między innymi Tadeusz Mazowiecki – późniejszy Premier Rzeczpospolitej.
Na terenie szpitalnym znajduje się do dzisiaj murowany budynek (z mansardowym dachem), pochodzący z końca XVIII w. - jest to dawna kaplica masońska, użytkowana przez lożę zrzeszającą wojskowych carskich oficerów.
Jeszcze w 1945 r. rozszerzono administracyjnie szpital o dwa inne: Świętego Aleksego i żydowski Izaaka Fogla. Od 1989 r. szpital stale się rozwija.
Lokalizacja: ul. Tadeusza Kościuszki 28.
Fragment murów obronnych Płocka, wzniesionych w połowie XIV w. z inicjatywy Króla Kazimierza Wielkiego. Mury obronne wybudowano z cegły na kamiennym fundamencie - na mocy umowy z 1353 r., zawartej między królem a miastem
W 1532 roku miało miejsce obsunięcie się części wiślanej skarpy, co spowodowało zniszczenie sporego odcinka murów - po tej katastrofie zawalony odcinek tych murów nie został już odbudowany. Znaczące zniszczenia murów nastąpiły w czasie Potopu Swedzkiego i Wojny Północnej (1700–1721). Mury miejskie straciły wtedy swoje militarne znaczenie - rozpoczęto adaptowanie miejskich baszt na cele mieszkalne. Pod koniec XVIII miały miejsce pierwsze rozbiórki pozostałego systemu obronnego, a w 1803 roku władze pruskie wydały zgodę na ich kontynuowanie.
Do dzisiaj pozostał praktycznie, tylko ten fragment tych murów.
Lokalizacja: róg ulic Bielskiej i J. Kwiatka.
Jest jedną z budowli wzniesionych w ramach budowanego w latach 1892 – 1894 systemu miejskich wodociągów. System zaprojektował inżynier z Moskwy Selewka Chessina.
Wieża ciśnień, to pięciopiętrowy (24 m wysokości), ośmioboczny budynek z czerwonej cegły. Pierwotnie zbiornik umieszczony na najwyższej jej kondygnacji posiadał pojemność siedmiu tysięcy wiader.
Wieża została poważnie uszkodzona podczas I Wojny Światowej. Po 1929 r. została przeprowadzona gruntowna modernizacja wodociągów (w tym i samej wieży). II Wojna Światowa także przyniosła jej zniszczenie.
Od tego czasu do 1993 r. mieściło się w niej zakładowe archiwum wodociągów. Następnie użytkowana była jako galeria sztuki. W latach 2010-2014 została poddana kompleksowemu remontowi, dobudowano także piętrowy zadaszony taras przed jej wejściem (wyposażony w windę dla niepełnosprawnych).
Podczas prac remontowych odkryto w wieży pamiątkową tabliczkę, pisaną cyrylicą: „14/26 maja 1894 roku od narodzenia Chrystusa wykonano zakładkę pod wieżę ciśnień wodociągu miasta Płocka”.
Obecnie wieża jest użytkowana przez lokal gastronomiczny.
Lokalizacja: ul. Warszawska 26.
W 1815 roku Płock przeszedł pod panowanie rosyjskie. Po upadku Powstania Listopadowego brak miejsca dla wszystkich, którzy nie pogodzili się z faktem utraty przez Polskę niepodległości, skłoniły władze rosyjskie do podjęcia decyzji o budowie nowego budynku więziennego.
Zamiar ten został zrealizowany w 1846 roku. Wówczas powstał gmach więzienny utrzymany w stylu gotyku angielskiego - według planów Henryka Marconiego - włoskiego architekta, działającego do 1822 r. w Polsce (autora, między innymi projektu Pawiaka oraz wielu kościołów, pałaców, rynków miejskich i szpitali w całej Polsce).
Lata 30. XX w. pozostawiły po sobie nowe akcenty architektoniczne w wyglądzie więziennego muru w postaci strażnic. W tym okresie również poddano odnowie i budynki samego więzienia.
W roku 1972, w miejscu dawnej izby chorych powstał nowy budynek więzienny, przeznaczony dla skazanych, jak i dla celów administracyjnych instytucji.
Lokalizacja: ul. Sienkiewicza 22.
Z racji jego historii, nazywany jest również opactwem pobenedyktyńskim.
W XI w. istniało w Płocku, na Wzgórzu Tumskim kamienne palatium, które przekazano założonemu w 1075 r. płockiemu biskupstwu. Po tym fakcie Władysław I Herman wzniósł pałac na planie prostokąta z salą tronową, kancelarią królewską i komnatami mieszkalnymi. Podczas prac archeologicznych pod Wieżą Zegarową odkryto relikty tej budowli - była to trójkondygnacyjna, romańska struktura, o grubych, wręcz monumentalnych ścianach.
W końcu XIII w. rozpoczęto wznoszenie większej siedziby książęcej – w formie murowanego zamku. Ostateczną formę zamek przybrał za czasów Kazimierza Wielkiego. Powstała budowla z cegły, z dwoma wieżami – w narożniku płn. Wieżą Zegarową, zaś w narożniku poł.-wsch. Wieżą Szlachecką (na podstawie kwadratowej, przechodzącej w ośmiobok). Pomiędzy nimi znajdowało się załamane skrzydło zamku, a dwa pozostałe skrzydła obiektu zamykały dziedziniec od wsch. i poł. Zamek miał plan półkola z prostym odcinkiem biegnącym równolegle do nurtu rzeki Wisły. Powstało i podgrodzie otoczone podwójnym pierścieniem murów obronnych.
Zamek był siedzibą książąt mazowieckich do końca XV w. W 1495 r. przyłączono Księstwo Płockie do Korony, a sam zamek stracił swoje militarne znaczenie. W 1532 roku, w wyniku osunięcia się skarpy wiślanej, budynek uległ uszkodzeniu.
Od tego czasu książęta mieszkali już w nowym pałacu. Następnie zakonnicy wznieśli budynki w późnogotyckim stylu oraz Kościół pw. św. Wojciecha. W okresie wojen ze Szwedami budowle zostały uszkodzone (w roku 1657 i w 1705). Po kolejnym remoncie powstała barokowa zabudowa opactwa benedyktyńskiego (które istniało tu do 1781 r.).
Po wejściu Płocka w granice Prus władze rozebrały część murów obronnych miasta, zaś w 1796 r. obniżono Wieżę Szlachecką. Po stłumieniu Powstania Listopadowego mieściło się tu gimnazjum żeńskie (na mocy władz carskich). Budynki wróciły po I Wojnie Światowej w ręce kościoła.
Po II Wojnie Światowej zamek wyremontowano. W 1973 roku umieszczono w nim regionalne muzeum. Do dzisiaj zachowały się wieże Zegarowa i Szlachecka oraz zachodnia ściana opactwa, będąca fragmentem gotyckiego muru obronnego. W zamku mieszczą się obecnie ekspozycje Muzeum Diecezjalnego, a także administracyjne pomieszczenia Kurii Diecezjalnej Płockiej.
Lokalizacja: ul. Tumska 2.
Katedrę mariawicką - Miłosierdzia i Miłości - wybudowano w stylu gotycku angielskiego, co doskonale ukazują jej, między innymi ostrołukowe, dwudzielne okna. Budynki klasztorne zbudowano analogicznie - doskonale pasują one do mariawickiej katedry, tworząc spójny architektonicznie jednolity zespół klasztorno-katedralny.
Bazylikę katedralną Miłosierdzia i Miłości wraz z kompleksem klasztornym wzniesiono w latach 1911-1914. Katedra jest budowlą pięcioosiową, zbudowaną na planie krzyża łacińskiego z trzema wysmukłymi wieżami oraz tylną wieżą kwadratową z łukowatym hełmem od południowej strony. Projektantem kompleksu budynków był Jan Maria Kowalski (1871-1942) - pierwszy biskup i przełożony zgromadzenia mariawickiego. Plany techniczne wykonali Feliks Szymanowski i Wacław Przysiecki. Konsekracja świątyni i poświęcenie klasztoru odbyły się 15 sierpnia 1914 r.
Wnętrze świątyni jest w stylu neogotyckim. Ołtarz główny jest konfesją (grobem) Marii Kozłowskiej (1862-1921), którą pochowano pod prezbiterium - była założycielką i duchowym opiekunem mariawityzmu. Przyjechała do Płocka 8 września 1887 r. W 1893 r. w kościele poreformackim pw. św. Jana Chrzciciela, przed ołtarzem Matki Boskiej Nieustającej Pomocy doznała objawienia Dzieła Wielkiego Miłosierdzia dla świata oraz założenia Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów w celu odnowy życia chrześcijańskiego.
Zgromadzenie miało 77 świątyń, 58 kaplic i 25 szkół.
W dniu 29 stycznia 1935 r. mariawici podzielili się na dwa kościoły - Kościół Starokatolicki Mariawitów z siedzibą w Płocku i Kościół Katolicki Mariawitów z siedzibą w Felicjanowie k. Płocka.
Obecna, oficjalna nazwa tego zespołu klasztorno-katedralnego, brzmi Katedra i Klasztor Kościoła Starokatolickiego Mariawitów.
Lokalizacja: ul. Kazimierza Wielkiego 27.
W 1755 roku sprowadzono do Płocka Zgromadzenie Ojców Reformatów (franciszkanów). Najpierw powstał kościół (pw. św. Jana Chrzciciela) - powstał na terenie, który został podarowany zakonnikom przez zakroczymską miecznikową Mariannę Lasocką.
Ojcowie reformaci przez wiele lat opiekowali się świątynią pw. św. Jana Chrziciela, wzniesioną w latach 1758–1771, w stylu późnobarokowym, a w jej pobliżu wznieśli w latach 1773–1783 klasztor.
Wnętrze świątyni składa się z ołtarza głównego i dwóch ołtarzy bocznych. Obraz w jednym z oltarzy wykonał Władysław Drapiewski, zaś rzeźby w świątyni oraz jej ołtarz główny wykonał (w XVIII w.) z drewna lipowego, stylizowanego na dębowe, z dodatkiem białej polichromii, jeden z franciszkańskich zakonników.
Franciszkanie przebywali tu do 15 listopada 1864 roku - do momentu kasacji zakonu, kiedy to za udział w Powstaniu Styczniowym zostali wywiezieni z miasta.
Rozbudowa seminarium odbyła się w II połowie XIX w. i na początku XX w. Jeszcze w 1867 roku do pomieszczeń klasztornych zostało przeniesione Seminarium Duchowne, zaś sam poreformacki kościół (nadal pw. św. Jana Chrzciciela) zaczął pełnić funkcje tzw. kościoła rektorskiego. W latach 1867-1973, tj. do czasu powołania samodzielnej parafii, kościół był zarządzany przez jednego z profesorów seminarium.
W czasie II Wojny Światowej (od 1941 r.) Kościół pw. św. Jana Chrzciciela i Seminarium Duchowne zajęły oddziały niemieckie, urządzając w nich magazyny - w tym casie znaczna część wyposażenia świątyni uległa poważnym zniszczeniom. Odbudowa całego zespołu klasztornego po wojnie trwała jeszcze w 60. latach. Zdobiące fronton świątyni dwie rzeźby: św. Piotra i św. Pawła - zniszczone przez hitlerowców - zostały zastąpione identycznymi z piaskowca. Jeszcze w 1947 r. wykonano na kościoła niewielki dzwon u płockiego ludwisarza Franciszka Bręgosza, zaś organy odbudowano dopiero w 1964 r.
Obecnie w zespole klasztornym znajduje się Wyższe Seminarium Duchowne, Katolicka Szkoła Podstawowa oraz Katolickie Liceum. Świątynia pełni również otwartą - parafialną - funkcję.
Obecna popularna nazwa Kościoła pw. św. Jana Chrzciciela to kościół reformatów.
Lokalizacja: ul. A. J. Nowowiejskiego 2 i 2a.
Pas ścieżek dla pieszych i parków o łącznej długości około 2,5 km, istniejący przy progu skarpy wiślanej (w prawobrzeżnej dzielnicy miasta). Wysokość skarpy na ich odcinku waha się od 32 do 47 m nad średni stan rzeki Wisły.
Aleje zaczynają się praktycznie przy rogu ulic Kazimierza Wielkiego i Dobrzyńskiej, i podążają skwerami, i parkami, aż do samego płockiego ZOO. Kolejno sąsiadują z: Cmentarzem Ewangelickim (powstałym na przełomie XVIII i XIX w.), Jarem Abisynia - skąd rozchodzi się widok, między innymi na Zalew Sobótka (z czynnym sezonowo kąpieliskiem i plażą), następnie z ogrodami mariawickimi (będącymi na tyłach zespołu klasztorno-katedralnego mariawitów, w których działa, m. in. park-zoo, założony w celach alpakoterapii).
Ta część alei nazywana jest Parkiem Jar Abisynia - od obszernego Jaru Abisynia, znajdującego się w tym miejscu na zboczach skarpy wiślanej. W tej części alej są także ogródek zabaw dla dzieci i zewnętrzna siłownia. Aleje kolejno okrążają lekkim łukiem Jar Kazimierzowski (będący z szerokimi schodami w dół skarpy) i przechodzą Aleją Marceliny Rościszewskiej: obok Spichlerza (oddziału Muzeum Mazowieckiego w Płocku), dalej obok płockiej fary i Pomnika Bolesława III Krzywoustego, aż po uskok skarpy nad płockim amfiteatrem (będącym w Jarze ul. Teatralnej).
Na tym odcinku aleje są odkryte (bez drzew) i posiadają altany przeciwsłoneczne oraz liczne ławki – tuż przed amfiteatrem aleja stanowią atrakcyjny taras widokowy na Kotlinę Płocką. Następna część alej to Wzgórze Tumskie (nazywane tradycyjnie przez Płocczan tumami) - wzgórze posiada od kwietnia 2018 roku status Pomnika Historii. Z początku tum widać Małachowiankę, a nieco dalej płd.-zach. ścianę Pałacu Biskupiego. Wśród rosnących na tumach historycznych drzew kasztanowca (niektóre z nich mają nawet ponad 100 lat) znajdują się, między innymi: Pomnik Teatru, Pomnik Tadeusza Mazowieckiego, liczne tablice informacyjne upamiętniające ciekawe płockie wydarzenia, np.: wizytę w Płocku Fryderyka Chopina.
Na tumach jest też Pomnik-ławeczka inż. Jakuba Chojnackiego (z psem) - prezesa TNP, uhonorowanego przez Prezydenta Lecha Wałęsę Krzyżem Wielkim Orderem Odrodzenia Polski. Zaraz za ławeczką stoi (przy murze gotyckiej kanonii, widocznej z alej) Pomnik Ludwika Krzywickiego - prekursora polskiej socjologii, Płocczanina.
Kolejno aleja przechodzi obok południowej fasady Zamku Książąt Mazowieckich i rozpościera się w szeroki skwer przy bazylice katedralnej. Część skweru będąca przy samym stoku skarpy jest atrakcyjnym tarasem widokowym, tak na nowe nabrzeże wiślane miasta, jak i na Kotlinę Płocką (w tym i widoczną z tego miejsca jej część rozpościerającą się za Mostem Legionów Józefa Piłsudskiego). Tuż przed samym Jarem ul. Mostowej (istniejącym na tyłach bazyliki) - znajduje się kamień obelisk z tablicą pamiątkową dedykowaną Bohaterskim Obrońcom Płocka 1920 r. Kilka metrów dalej, w kierunku płn.-zach. stoi Pomnik św. Jana Pawła II (z twarzą Papieża zwróconą ku głównej siedzibie Muzeum Diecezjalnego). W kierunku płn. zlokalizowany jest budynek starego tego muzeum. Kilka metrów dalej na płn. jest pamiątkowa, marmurowa tablica ku czci Powstańczych Władz Narodowych Ziemi Płockiej i innych Bohaterów, Uczestników Powstania Styczniowego.
Na tyłach bazyliki katedralnej aleja schodzi nieco w dół Jaru ul. Mostowej, by zaraz po przekroczeniu tej ulicy pójść znów w górę Aleją Władysława Broniewskiego do Parku na Górkach. Park ten w swojej początkowej, północnej części sąsiaduje z Kościołem Górki - mieszczącym dwie świątynie: wyznania rzymskokatolickiego i cerkiew prawosławną. Wschodni koniec parku dochodzi do skarpy wiślanej - tuż nad drogę dojazdową do Mostowi Legionów Józefa Piłsudskiego – od tego miejsca aleja spacerowa biegnie na północ wąskim chodnikiem, aż do samego płockiego ZOO. Obiekty opisane w tym bloku mają swoje bogatsze opisy w blokach ich dotyczących na tej www.
Lokalizacja: cały obszar skarpy wiślanej (tuż przy krawędzi jej uskoku) od rogu ul. Dobrzyńskiej i ul. Kazimierza Wlk., aż po rondo im. Tadeusza Borkowskiego.
Obiekt widowiskowo-estradowy - płocka „opera leśna”. Powstał na Wzgórzu Tumskim, w miejscu odkrytego amfiteatru (bez zadaszenia), wybudowanego jeszcze w latach 60. XX w. siłami społecznymi.
Nowy amfiteatr, po małych problemach technicznych z konstrukcją został oddany do użytki 16 czerwca 2008 r. Jest to obiekt kryty, na 3503 widzów, posiada scenę oraz własne zaplecze garderobiano-sanitarne.
Odbywają się w nim występy estradowe, również z transmisją w publicznych mediach. Jego charakterystyczne białe zadaszenie przypomina wielką małżę.
Lokalizacja: ul. Rybaki 15.
Płocki aquapark to 2700 m/kw powierzchni wody: niecka basenowa, niecka do nauki pływania, niecka sportowa, wet bubble, rwąca rzeka, sztuczna fala i inne atrakcje, jak również strefa SPA i strefa zewnętrzna (z tunelami, kurtynami i armatkami wodnymi).
Przy obiekcie jest parking przeznaczony głównie dla samochodów osobowych.
Lokalizacja: ul. Miodowa 13a.
Najbliższy aquaparkowi parking dla autobusów znajduje się na pl. Celebry Papieskiej.
Zlokalizowany jest między molo, a wiślanym bulwarem St. Górnickiego. Akwen ten stanowi szczególnie w sezonie letnim - wraz z portującymi tu jachtami - charakterystyczny akcent w wyglądzie Tumskiego Wzgórza.
Na terenie basenu portowego w sezonie żeglownym znajdują się jednostki pływające 4 instytucji związanych z jachtingiem: Klubu Morka (od 1961 r.) - z największą w basenie liczbą jachtów (ponad 90) oraz szkółką żeglarską Optymist. Kolejne jachty są: Szkółki im. Teligi (od 1993 r.), Szkółki 70-ki (od 2023) i Portu 633 (od 2025 r. - portu motorowodnego z ofertą dla turystów w zakresie indywidualnych rejsów spacerowych oraz czarteru łodzi).
Bywa tu również przystań dwóch statków wycieczkowych, oferujących rejsy po Wiśle.
W basenie portowym znajduje się slip jachtowy. Wszystkie ww. instytucje oferują turystyczne miejsa do cumowania, jednakże z wolnym dostępem do lądu są miejsca Klubu Morka i Szkółki im. Teligi. Morka oferuje (dla załóg przybyłych do Morki jachtów oraz dla członków Klubu Morka) dostęp do prądu, prysznica, pralki, wody z wodociągów miejskich oraz WC.
Przy samym basenie portowym znajdują się także punkty gastronomiczne (głównie sezonowe).
Lokalizacja: ul. Rybaki 10.
To nowa część płockich bulwarów rzecznych, znajdujących się w prawobrzeżnej dzielnicy miasta (tuż u podnóża historycznego Wzgórza Tumskiego). Bulwar Górnickiego został otwarty w nowej, obecnie istniejącej formie, w dniu: 14 kwietnia 2019 r.
Nowocześnie oświetlony, z licznymi ławkami, wygodnymi leżankami, tarasami widokowymi na Wisłę - nazywany jest popularnie nawet płocką promenadą. Znajdują się tu także: lokale gastronomiczne, place zabaw dla dzieci, drogi rowerowe, jest i Pomnik Tony Halika.
W środkowej części tego bulwaru wychodzi w wody Wisły płockie molo.
W pobliżu molo lub w basenie portowym kotwiczy czasem duży statek wycieczkowy, oferujący rejsy po Wiśle.
Ten region miasta jest często odwiedzany również przez samych Płocczan - nawet zimą - ze względu na występujące tu wyjątkowo klarowne powietrze, oczyszczone przez wielkie połacie lasów Kotliny Płockiej - dochodzące tu, z częstymi zachodnimi lub wschodnimi wiatrami.
Oficjalna nazwa tego bulwaru, to Nabrzeże Wiślane im. Stanisława Górnickiego.
Lokalizacja: wzdłuż ul. Rybaki (w jej części biegnącej u stóp Wzgórza Tumskiego).
Mini kolej kołowa dla 40 pasażerów, sezonowa (kursuje od końca czerwca do połowy września - ale bywa, że w pogodne dni rusza i poza tym okresem). Jest dobrym sposobem na ekspresowe poznanie (w około 70 minut) sporej części zabytkowych dzielnic Płocka i ich okolic.
Zadaszone wagoniki wyposażone są w system nagłaśniający, aby pasażerowi mogli posłuchać informacji o atrakcjach turystycznych Płocka.
Trasa ciuchci rozpoczyna się w okolicy ZOO (ul. Warszawska) i biegnie koło Wieży Ciśnień, Szpitala Świętej Trójcy, Książnicy Płockiej, dalej: przez pl. Narutowicza, przy Małachowiance, przez Stary Rynek, koło Domu pod Opatrznością, w okolicach Domu Biskupiego i Domu pod Trąbami. Kolejno: przy prawobrzeżnym przęśle Mostu Legionów Józefa Piłsudskiego, wzdłuż wiślanych bulwarów Górnickiego, w pobliżu Zalewu Sobótka, i dalej: przy jednym z początków Jaru rzeki Brzeźnicy, między Rogatkami Dobrzyńskimi oraz w bezpośrednim sąsiedztwie zespołu klasztorno-katedralnego mariawitów i Sanktuarium Bożego Miłosierdzia. Trasa ta może okazjonalnie ulec nieznacznym zmianom (w trakcie remontów lub przebudowy miasta), ale jej walory turystyczne nie będą uboższe.
Lokalizacja: początek całej trasy (pętla) ul. Warszawska 8 (w okolicach ZOO).
Jest to cmentarz wojskowy, założony przez zaborców rosyjskich w końcu XIX w. W tym miejscu w latach 1914-1918 Niemcy chowali żołnierzy wszystkich narodowości: i niemieckich, i polskich i rosyjskich.
Obecnie jest tutaj 50 mogił pojedynczych oraz mogiły zbiorowe. Z okresu założenia cmentarza są groby oficerów carskich, m.in. trzech generałów, kilku pułkowników i innych oficerów (najstarszy grób - wachmistrza jednostki carskiej - Pułku Ukraińskiego w Płocku, Skubajewa - jest z 1902 r.). Z lat 1914-1919 pochodzi niemiecki wysoki cmentarny pomnik z białego marmuru, częściowo zniszczony w 1945 r., stojący w linii płd.-wsch. ogrodzenia tego cmentarza.
W okresie międzywojennym oraz na początku II Wojny Światowej, chowano w tym miejscu żołnierzy 4. Pułku Strzelców Konnych, 8. Pułku Artylerii Lekkiej i innych polskich jednostek obronnych (1939 r.)
Od 2001 r. znajdują się tu również mogiła 2 Powstańców Styczniowych (1863 r.), przeniesionych po ekshumacji z płockiej ul. T. Kościuszki.
Przy ul. Targowej - niedaleko dworca kolejowego - znajduje się od 1925 r. Bratnia Mogiła - kurhan upamiętniający obrońców Płocka poległych w sierpniu 1920 r., w walkach z Armią Czerwoną (były to dzieci, kobiety i osoby starsze, które spontanicznie dołączyły do walk przeciw najeźdźcom).
Na terenie miasta znajduje się także zbiorowa mogiła Powstańców 1863 r. - znajduje się ona w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Zabytkowym - jest to metalowy krzyż z wieńcem, wbity w kamienny cokół.
Lokalizacja: ul. Norbertańska 25 - Cmentarz Garnizonowy.
Zbiorowa mogiła Powstańców 1963 - al. F. Kobylińskiego 27 (Aleja Zasłużonych Cmentarza Zabytkowego).
Bratnia Mogiła - ul. Targowa (wjazd za symbolem Miejsca Pamięci Narodowej, tuż przed Targową 12. Adres formalny ul. F. Chopina, pomiędzy numerami 49 a 51 - od ul. F. Chopina brak formalnego dojścia/dojazdu).
Budowę elewatora rozpoczęto w 1950 roku, wg projektu jeszcze z 1913 r. Budowla w niczym nie przypomina stylu lat pięćdziesiątych - jest ona wzorowana na gdańskim kościele dominikanów.
Projekt powstał z inicjatywy Towarzystwa Rolniczego w 1913 r. W latach 1913 - 1930 były dwie nieudane próby wzniesienia tej budowli (mówi się, że ostatnią z nich pokrzyżowała wojna).
W skrzydle płd.-zach. to duża magazynowa konstrukcja we współczesna formie, zaś w płn.-wsch. trzyczęściowa „neogotycka bazylika".
Wieść niesie, że sakralny charakter fasady elewatora był głośno krytykowany przez komunistyczną władzę, ale przekonujący okazał się dopiero argument o jej konkurencyjności wyglądem płockiej katedry! Elewator jest dzisiaj tradycyjnym elementem widoku na Kotlinę Płocką z płockiego prawego brzegu Wisły.
Obecnie elewator jest zarządzany przez prywatną spółkę, zajmującą się skupem, sprzedażą oraz magazynowaniem zbóż.
Lokalizacja: ul. Portowa 2a.
Prawosławna kaplica cmentarna, jednokopułowa, wykonana na planie krzyża greckiego.
Z tabliczki umieszczonej w jej wnętrzu wynika, iż została wybudowana w 1870 r., zaś jej poświęcenie nastąpiło 17 października 1871 r.
Jest główną kaplicą na płockim cmentarzu prawosławnym (ul. Norbertańska). Powstanie tego cmentarza wiązało się z pojawieniem się w Płocku, w latach 30. XIX w. dodatkowych carskich urzędników (po Powstania Listopadowym).
W kaplicy odbywają się nabożeństwa pogrzebowe i żałobne oraz świąteczne.
W latach 2007–2010 dokonano remontu jej elewacji.
Lokalizacja: ul. Norbertańska 25.
Pomost na betonowych palach, mierzący 358 m długości, wchodzący w nurt Wisły łukiem, z prawego brzegu miasta.
Molo stanowi duży taras widokowy na Wisłę i Wzgórze Tumskie.
Cechą charakterystyczną
, która wyróżnia płockie molo jest ta, iż molo biegnie praktycznie równolegle do linii brzegowej rzeki - pozostając do dzisiaj jedynym tego typu obiektem w Polsce. Molo daje możliwość podziwiania z wody i zabytkowego Wzgórza Tumskiego, i widoków z rzeką Wisłą.
Molo przystosowane jest dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Powierzchnia molo jest po zmroku oświetlana. Na końcu molo znajduje się sezonowy punkt gastronomiczny.
Molo nosi imię Tony Halika.
Lokalizacja: ul. Rybaki (wejście na molo jest bezpośrednio z bulwarów Górnickiego, na wysokości zlokalizowanych tam pawilonów gastronomiczno-handlowych).
Jest to żelazny most drogowo-kolejowo-pieszy, wsparty na 8 betonowych filarach (7 kotwiczonych w dnie rzeki i 1-nym na brzegu). Został zbudowany w latach 1937–1938, według projektu prof. Andrzeja Pszenickiego – konstruktora między inny innymi Mostu Cesarskiego na Wołdze koło Symbirska oraz Mostu Rydza-Śmigłego we Włocławku. W chwili ukończenia jego budowy był najdłuższym mostem w Polsce.
We wrześniu 1939 roku dwa przęsła tego mostu zostały wysadzone przez polskie wojsko - dla utrudnienia hitlerowcom przeprawy przez Wisłę. Odbudowany w roku 1943 przez okupacyjne władze niemieckie, został przez te same władze w 60% zniszczony w styczniu 1945 roku.. w trakcie ich ucieczki.
Powrócił do życia w 1950 r., w tradycyjnym swoim wyglądzie. Podczas powodzi styczniowej 1982 r. uległ zniszczeniu lewobrzeżny nasyp mostu (już w lutym 1982 r. został odbudowany). W 2008 roku wymieniono na moście latarnie (na ich wzór oryginalny z 1938 r.) oraz zaistalowano ozdobną iluminację nośnej konstrukcji mostu. Wcześniej most był znany pod nazwą im. Legionów Marszałka Józefa Piłsudskiego, a od 27 marca 2012 r. jest Mostem Legionów Józefa Piłsudskiego. Nietypowe jest to, że most posiada spad w kierunku lewobrzeżnej części miasta (różnica poziomów wynosi około 10 m. na 690,4 metrach całkowitej długości mostu).
Lokalizacja: skarpa wiślana na wysokości ul. Mostowej (na prawym brzegu Wisły) i ul. Kolejowa (na lewym).
Most wantowy o całkowitej długości 1712 m (z czego drogowo-pieszy 470 m nad nurtem Wisły). Środkowe przęsło mostu (375-cio metrowe) jest najdłuższym w Polsce.
Całkowita długość części mostu podwieszonej na wantach wynosi: 615 m. Wysokość pylonów nośnych (jednosłupowych - kolumnowych), to 63,7 m od poziomu płyty mostowej. Pylony te są wyższe od płockiej skarpy, co nadaje krajobrazowi miasta oryginalnego charakteru. Most został zaprojektowany przez serbskiego architekta Nikola Hajdina - profesora Uniwersytetu Belgradzkiego, autora między innymi Nowego Mostu Kolejowego w Belgradzie.
Most wraz z całą trasą dojazdową do niego został włączony (w październiku 2010 roku) do sieci dwóch dróg krajowych nr 60 i 62.
Lokalizacja: brzegi wiślane na wysokości Trasy ks. J. Popiełuszki.
Jego historia sięga 1948 roku, gdy w parku miejskim na skarpie wiślanej (w miejscu dzisiejszego ZOO) zorganizowano wystawę botaniczną z towarzyszącą jej prezentacją żółwia, kreta, myszy i kilku ptaków. Wystawa miała taką popularność, że urząd miasta zdecydował się zorganizować płatny na nią wstęp – to było głównym motywem do założenia regionalnego ówcześnie zoologicznego ogrodu.
W 1951 r. otwarto ogród z fauną krajową. W 1956 roku udało się zdobyć pierwsze zwierzęta światowe (w 1964 r. trafił do ZOO pierwszy indyjski słoń). W 1979 r. powstał pierwszy Pawilon Dydaktyczno – Naukowy, z ekspozycją gadów, ryb i bezkręgowców. W grudniu 2016 roku otwarto ekspozycję akwarystyczną Wody Świata - tworzą ją 23 zbiorniki o pojemnościach od 500 do 40 tys. litrów każdy. Zbiorniki te odtwarzają naturalne środowisko życia organizmów wodnych ze wszystkich kontynentów.
Obecnie w ZOO eksponowanych jest na powierzchni 15 ha około 5000 zwierząt z ponad 450 gatunków. Płockie ZOO jest członkiem światowych organizacji działających na rzecz ochrony przyrody, tj.: EAZA i Species360 oraz WAZA. Bierze też czynny udział w programach hodowania gatunków zagrożonych wyginięciem (EEP i ESB).
Na terenie ZOO znajdują się także inne atrakcje, między innymi: park linowy i tematycznie związane ze zwierzętami place zabaw dla dzieci.
Obecna pełna nazwa tej instytucji, to ZOO Płock Sp. z o.o.
Lokalizacja: ul. Norbertańska 2 (za wiaduktem nad torami kolejowymi).
To nowoczesna hala sportowo-widowiskowa wybudowana w latach: 2009-2010 - otwarta 13 listopada 2010 roku koncertem Jean-Michela Jarre’a.
Autorem projektu hali jest architekt Henryk Nowacki (z zespołem MCD Poznań). Obiekt ma widownie na 5161 osób, posiada dwupoziomowy parking, jest wyposażony w nowoczesną infrastrukturę spełniającą wymogi międzynarodowych federacji i organizacji sportowych. W hali odbyło się już wiele imprez sportowych o randze lokalnej i międzynarodowej, mają tu miejsce również koncerty muzyczne. Orelm Arena to również: siłowania, ścianka wspinaczkowa, sale konferencyjne oraz na zewnątrz pomieszczeń: skatepark i siłownia „mała”. Hala jest także miejscem działalności kilku szkółek sportowych dla dzieci i młodzieży.
Nazwa placu, na którym wznosi się Orlen Arena - Plac celebry Papieskiej - odnosi się od mszy świętej, celebrowanej w tym miejscu 7 czerwca 1991 r. przez Papieża św. Jana Pawła II - więcej o tym placu jest na tej www, w bloku Plac Celebry Papieskiej.
Lokalizacja: pl. Celebry Papieskiej 1.
To miejsce sprawowanej w dniu 7 czerwca 1991 r. przez Papieża Świętego Jana Pawła II mszy, w ramach IV pielgrzymki Polaka Papieża do Polski. W mszy tej uczestniczyło kilkaset tysięcy wiernych z Płocka i całej Polski .
Obecnie fakt ten upamiętnia znajdujący się na placu pomnik, zaprojektowany przez prof. Stanisława Słoninę – autora, między innymi pomnika majora Henryka Dobrzańskiego, ps. „Hubal” w Kielcach. Pomnik na pl. Celebry Papieskiej w swoim wyrazie nawiązuje do ołtarza istniejącego podczas celebrowanej przez Papieża mszy. Centralnym elementem ołtarza był obraz Jezusa Miłosiernego. Forma pomnika wykorzystuje wygląd przydrożnych, mazowieckich krzyży, a istniejący na nim wygląd mesjasza, jest właśnie wizerunkiem Jezusa Miłosiernego. Na drugiej stronie krzyża znajduje się herb Świętego Jana Pawła II, wniesiony przez gołębia – symbol Ducha Świętego, który dał ludziom Papieża Słowianina.
Mszę papieską upamiętnia w tym miejscu także wystawa fotograficzna, znajdująca się na kilku kamiennych postumentach (położonych wzdłuż jednej z alej spacerowych w pobliżu papieskiego pomnika).
Na terenie placu znajduje się także: Orlen Arena, skatepark, duży skwer spacerowy z ogrodem zabaw dla dzieci oraz parkingi (w tym i dla turystycznych autobusów). W bezpośrednim sąsiedztwie placu są drogi rowerowe.
Lokalizacja: Plac Celebry Papieskiej (okalające plac ulice: I. Łukasiewicza, Batalionów Chłopskich i 7 czerwca 1991 r.).
Pomnik wzniesiony w miejscu dokonanej przez hitlerowców, w dniu 18 września 1942 r. publicznej egzekucji 13 członków polskiego ruchu oporu.
Pomnik po raz pierwszy - w innym kształcie niż obecny - został wzniesiony w grudniu 1946 roku. Składał się z siedmiu fragmentów otynkowanych ścian, łączących się szczytami. Obelisk we współczesnej formie stoi tu od 1969 roku - jego autorem jest rzeźbiarz Stanisław Lisowski (autor także Pomnika Ludwika Krzywickiego na Wzgórzu Tumskim oraz Płyty Nieznanego Żołnierza przed płockim Odwachem). Na betonowej ścianie Pomnika 13-tu Straconych znalazło się 13 metalowych, gładkich tablic. W 2006 roku na tablicach tych znalazły się imiona i nazwiska 13 osób straconych w tej egzekucji. Pomnik ten ma status Miejsca Pamięci Narodowej.
W 1989 roku obok pomnika stanął Dzwon Pokoju, ufundowany przez dzieci i młodzież Płocka, w 50. rocznicę wybuchu II Wojny Światowej. Pomnik i konstrukcję nośną dzwonu odnowiono w 2023 r.
Lokalizacja: pl. 13 Straconych (róg ul. Synagogalnej i ul. Jerozolimskiej).
Pomnik jest poświęcony pamięć bł. abp Antoniego J. Nowowiejskiego (1858-1941), zasłużonego Rektora Seminarium Duchownego w Płocku, Biskupa Diecezji Płockiej, postaci uhonorowanej przez Papieża Piusa XI (w 1930 r.) tytułem Arcybiskupa ad personam.
Bł. abp Antoni J. Nowowiejski został zamęczony w niemieckim obozie w Działdowie, prawdopodobnie 28 maja 1941 roku - nie posiada swojego grobu. W 1991 roku modlił się przy tym pomniku św. Jan Paweł II i z woli Papieża Polaka Antoni Nowowiejski został w 1999 r. beatyfikowany. Pomnik odsłonięto 5 maja 1991 r. (pomnik poświęcił Kardynał Józef Glemp).
Bł. abp. Antoni J. Nowowiejski za swoją działalność duchowną, edukacyjną i prace z dziedziny historii (w tym i miasta Płocka) został uhonorowany Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (8 listopada 1930 r.) oraz tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego, jak i Orderem św. Grzegorza (20 kwietnia 1934 r. w Brukseli).
Lokalizacja: pl. Edwarda Jurgensa (skwer spacerowy przed wejściem na teren kościelny reformatów - kościoła pw. św. Jana Chrzciciela).
Konny posąg Księcia Bolesława III Krzywoustego (1086-1138), będącego w asyście grupy pieszych uzbrojonych wojów (jeden ze sztandarem). Znajduje się na pl. Książęcym w Płocku.
Pomnik odsłonięto 31 lipca 2012 r.- został on wykonany z jasnego piaskowca, według projektu Zbigniewa Mikielewicza - autora, między innymi Pomnika Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 r. w Toruniu.
Założeniem projektu Pomnika Bolesława III Krzywoustego jest symbolizowanie rządów i potęgi władzy tej osoby - urodzonej w Płocku. Za czasów i jego panowania Płock (w lata 1079–1138) był uznawany za stolicę Polski.
Lokalizacja: pl. Książęcy (róg ul. Piekarskiej i ul. ks. prał. S. Wyczałkowskiego).
Pomnik poświęcony „ojcu przemysłu naftowego” - Ignacemu Łukasiewiczowi - twórcy lampy naftowej, farmaceucie, działaczowi niepodległościowemu, zlokalizowany w mieście Orlenu - największych w Polsce zakładów naftowych i petrochemicznych.
Postać z brązu ustawiona jest na cokole - prezentuje elegancko ubranego Ignacego Łukasiewicza, trzymającego w ręku lampę naftową, opartego o rurę (symbol wydobywania ropy).
300 m od pomnika znajduje się odsłonięty 23 września 2022 mural poświęcony Łukasiewiczowi.
Lokalizacja: skwer spacerowy (przy cmentarzu) w pobliżu skrzyżowania al. F. Kobylińskiego z ul. I. Łukasiewicza.
Mural: ściana budynku (od strony zachodniej) zlokalizowanego na początku ul. I. Łukasiewicza (przy rogu ul. I. Łukasiewicza i ul. A.J. Nowowiejskiego).
Pomnik-ławeczkę dr Jakuba Chojnackiego postawiono w 2011 r. - jego autorem jest rzeźbiarz Marek Zalewski. Pomnik prezentuje doktora siedzącego na ławce, u stóp którego leży relaksujący się jego piesek.
Jakub Chojnacki był Płocczaninem, Małachowiakiem, zasłużonym działaczem na rzecz Towarzystwa Naukowego Płockiego, a także miasta i regionu. Uhonorowany wieloma nagrodami za upowszechnianie osiągnięć polskiej nauki.
Dzięki staraniom dr inż. Jakuba Chojnackiego udało się stworzyć kopię słynnych Drzwi Płockich, które możemy podziwiać w płockiej bazylice - to on odkrył je w Nowogrodzie Wielkim i zorganizował możliwość wykonania ich odlewu - by pełniły swoją pierwotną rolę w Płocku.
Lokalizacja: początek ul. dr inż. J. Chojnackiego (przy południowym rogu Pałacu Biskupiego).
Pomnik ten przedstawia marszałka opartego na szabli, noszącego symbole naczelnego wodza (wstęgę i gwiazdę orderu Virtuti Militari I Klasy), które były nieodzownym elementem ubioru marszałka w latach 20. i 30., podkreślając tym samym rolę jego w odbudowie Wojska Polskiego i dowodzeniu nim.
Rozchylony płaszcz marszałka symbolizuje gest opatrzności (opieki) nad Polską Ziemią. W 1921 r. marszałek Józef Piłsudski osobiście uhonorował Orderami Virtuti Militari wielu Płocczan walczących w wojnie obronnej Polski 1920 r. oraz nadał Płockowi – jako jedynemu miastu w Polsce - Krzyż Walecznych (za bohaterstwo i odwagę w Wojnie Polsko-Bolszewickiej).
W miejscu obecnego monumentu marszałka, stał (wybudowany zaraz po II Wojnie Światowej) Pomnik Wdzięczności Armii Radzieckiej. Płocki Pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego jest autorstwa prof. Stanisława Słoniny (projektanta, m. in.: Pomnika Papieża św. Jana Pawła II w Łowiczu).
Lokalizacja: pl. Obrońców Warszawy (vis-à -vis głównego wejścia do gmachu płockiej delegatury Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego - dawnej kamery pruskiej).
Pomnik uznanego epokowo socjologa i myśliciela, Płocczanina, absolwenta Małachowianki.
Monument został wykonany z brązu - jest dziełem warszawskiego rzeźbiarza Stanisława Lisowskiego – prezentuje on sylwetkę Krzywickiego, ubranego w płaszcz, w dużym kaszkiecie na głowie i z laską w ręku.
Ludwik Krzywicki mieszkał przy ulicy Bielskiej 14 - na budynku znajduje się związana z tym pamiątkowa tablica. Krzywicki ma w Płocku też swoją ulicę. Pomnik ten jest już tradycyjnym akcentem wystroju widokowych pasaży spacerowych będących na Wzgórzu Tumskim.
Lokalizacja: Wzgórze Tumskie – skwer przylegający do zachodniego muru gotyckiej kanonii (w pobliżu ul. dr inż. J. Chojnackiego)
Pomnik z brązu urodzonej w płocku aktorki filmowej okresu międzywojennego, a następnie współzałożycielki i wieloletniej dyrektorki (od 1955 r.) Państwowego Zespołu Ludowego Pieśni i Tańca „Mazowsze”.
Mira istniała na deskach teatru już od 7. roku życia. W czasie II Wojny Światowej była więźniarką Pawiaka, ale już podczas Powstania Warszawskiego dawała występy ku pokrzepieniu serc - dla hospitalizowanych rannych.
W 1986 r. otrzymała tytuł Honorowej Obywatelki Miasta Płocka. Pomnik prezentuje Mirę z parasolką i bukietem kwiatów, idącą ulicą. Autorem pomnika jest rzeźbiarz z Ciechanowa Marek Zalewski, zaś odlew (z brązu) wykonał Juliusz Kwieciński (z Pleszewa).
Pomnik powstał dzięki sponsorskim datkom oraz społecznej zbiórce pieniędzy.
Lokalizacja: ul. Tumskiej 8 - pasaż spacerowy przy Muzeum Mazowieckim.
11-to metrowej wysokości kolumna, upamiętniający Płocczan w wojnie obronnej 1920 r., którzy powstrzymali wojska bolszewickie, planujące zdobyć przeprawę przez Wisłę, by przedostać się na tyły Wojsk Polskich.
Plan budowy pomnika sięga lat międzywojnia, jednakże dopiero teraz został
zrealizowany.
Szczyt kolumny-pomnika wieńczy orzeł w koronie, zrywający się do lotu. Wygląd pomnika był społecznie konsultowany - ostateczną jego formę opracował prof. Gustawa Zemła (autor, między innymi pomnika Powstańców Śląskich w Katowicach).
Lokalizacja: pl. Narutowicza – centralna część placu.
Odlana w brązie rzeźba, ustawiona na cokole, przedstawiająca marszałka Stanisława Małachowskiego, który prawą dłonią trzyma Konstytucję 3 Maja, zaś drugą ręką trzyma laskę marszałkowską.
Na cokole pomnika znajduje się inskrypcja: „Stanisław Dzierżykraj Nałęcz hrabia Małachowski 1736-1809 - Marszałek Sejmu Wielkiego, Współtwórca Konstytucji 3 Maja”.
Twórcą projektu pomnika jest rzeźbiarz Marek Zalewski z Ciechanowa (autor między innymi Pomnika Świętego Jana Pawła II w Ciechanowie).
Pomnik Marszałka Stanisława Małachowskiego powstał z inicjatywy kilku Małachowiaków (maturzystów 1963 r.), którzy w swych motywach zaznaczyli, iż /.../ działali z wdzięczności dla swojego dawnego liceum oraz dla upiększenia prastarego grodu /.../.
Lokalizacja: ul. Teatralna - w bezpośrednim sąsiedztwie głównego wejścia do Małachowianki.
Monument ukazuje postać Papieża Polaka stojącego z uniesioną ręką w geście błogosławieństwa. Część dolna monumentu przedstawia skałę.
Symbolika pomnika nawiązuje do słów Jezusa Chrystusa: „Ty jesteś Piotrem, Opoką, na której zbuduję Mój Kościół”. Na ornacie Papieża umieszczono postać Jezusa Miłosiernego. Pomnik ustawiono na sześciokątnym cokole - na jednej z jego płaszczyzn widnieje napis: „Pozdrawiam całe Mazowsze. Płock 7-8 czerwca 1991 r." - dni, w których Papież Polak odwiedził Płock, w ramach swojej IV pielgrzymki do ojczyzny.
Projektantem pomnika jest Gustaw Zemła, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (autor, między innymi warszawskiego Pomnika Bitwy o Monte Cassino), zaś autorem projektu cokołu jest Jacek Uchman z Piławy Górnej koło Wałbrzycha.
Lokalizacja: ul. Tumska 1 - skwer przy bocznym (północnym) wejściu do bazyliki katedralnej.
Pomnik urodzonego w Płocku, uznanego za jednego z większych polskich poetów - żołnierza uhonorowanego Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari i 4-ma Krzyżami Walecznych za walkę w Legionach Polskich.
Władysław Broniewski – od 1915 żołnierz Legionów Polskich, od 1939 r. w Wojsku Polskim, w 1940 aresztowany przez NKWD (zwolniony w 1941), żołnierz Armii Andersa - w 1945 powrócił do Polski.
Na jego pomniku oprócz widniejącej, skierowanej ku Kotlinie Płockiej, „zniekształconej życiem” twarzy poety, umieszczono cytaty z jego poematów Mazowsze i Wisła. Pomnik odlany jest z brązu, autorem jego projektu jest Gustaw Zemła (twórca, między innymi Pomnika bł. ks. Jerzego Popiełuszki w Toruniu). Plac otaczający monumentu zaprojektował grafik i rzeźbiarz Józef Niedźwiecki (we współpracy z Edmundem Matuszkiem).
Niedaleko pomnika (przy ul. Kościuszki 24) stoi dom rodzinny Broniewskiego (obecnie siedziba ZNP). W jednym z jego pomieszczeń zorganizowana jest izba pamięci poświęcona życiu i twórczości poety – udostępniana na życzenie turystów. W ogrodzie domu rośnie kilkusetletni dąb szypułkowy (pomnik przyrody), wielokrotnie wspominany w wierszach Broniewskiego. Należy wspomnieć, iż lokalizację w tym ogrodzie ma (od ponad 50 lat) także Pomnik Pamięci Nauczycieli i Wychowawców Ziemi Płockiej Zamordowanych przez Okupanta Niemieckiego w Latach 1949-1945 (pomnik ten ma status Miejsca Pamięci Narodowej).
Lokalizacja: pl. Obrońców Warszawy (jego płd.-zach. część).
Pomnik-obelisk upamiętniający Zygmunta Padlewskiego, Naczelnika Powstania Styczniowego w guberni płockiej - został postawiony w 1963 r., w 100. rocznicę egzekucji generała dokonanej przez wojska rosyjskie.
Generał Zygmunt Padlewski uczył się w Korpusie Kadetów w Brześciu nad Bugiem, następnie w Petersburgu, w Akademii Artylerii. Był członkiem petersburskiego tajnego Koła Oficerskiego Zygmunta Sierakowskiego.
W 1861 wyjechał do Francji, gdzie był prezesem paryskiego Towarzystwa Młodzieży Polskiej. Należał do wykładowców Polskiej Szkoły Wojskowej w Genui i Cuneo, we Włoszech. Po powrocie do kraju, od 1862 r. należał do stronnictwa „czerwonych”. Był członkiem Komitetu Centralnego Narodowego i jednym z głównych inspiratorów wybuchu Powstania Styczniowego.
Został ujęty przez władze carskie 21 kwietnia 1963 r. Przebywał w płockim zakładzie karnym, skąd został 15 maja 1863 roku przewieziony na miejsce egzekucji.
Tablica pamiątkowa (płaskorzeźba) z popiersiem generała Zygmunta Padlewskiego znajduje się także w Towarzystwie Naukowym Płockim (pl. Narutowicza 8). Tablica poświęcona pamięci generała jest także na murze Zakładu Karnego w Płocku.
Lokalizacja: al. J. Piłsudskiego 2B (wejście za budynkiem mieszkalnym, znajdującym się na wschód od siedziby ZUS).
Pomnik odsłonięto 14 lutego 2023 - w 81. rocznicę powstania Armii Krajowej. Granitowy obelisk o wysokości 4 metrów oraz masztem i biało-czerwoną flagą ustawiono przy KS Stoczniowiec (w lewobrzeżnej dzielnicy miasta).
Pomnik swoją symboliką nawiązuje do wielowiekowych idei przyświecających polskim patriotom, zaznaczonych słowami: Bóg – Honor – Ojczyzna. Bezpośrednio odwołuje się do elementów wizualnych Wojska Polskiego i Polski Walczącej, a słowa roty przysięgi umieszczone na cokole, podkreślają wartości przyświecające żołnierzom SZP, ZW i AK.
Pomnik powstał w oparciu o środki finansowe Stowarzyszenia Budowy tego pomnika (zrzeszającego m.in. żołnierzy 6. Mazowieckiej Brygady Obrony Terytorialnej im. rotmistrza Witolda Pileckiego, a także dzięki darowiznom od osób prywatnych i prawnych, również dzięki wsparciu lokalnych przedsiębiorców, jak i z pomocą samorządu miasta Płocka, powiatu płockiego i województwa mazowieckiego.
Pomnik w Hołdzie Żołnierzom Armii Krajowej znajduje się w Płocku również w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Zabytkowym, zlokalizowanym w centrum miasta.
Północna ściana tego pomnika jest od 1998 r. dedykowana Pamięci Sybiraków, Zmarłych, Poległych i Zadręczonych na Obczyźnie.
W części północnej tej nekropolii (tj. na Cmentarzu rz.-kat. Parafii św. Bartłomieja Apostoła) - w jego centralnej części - jest także Panteon Żołnierzy Wyklętych Mazowsza. Jest on obok Pomnika por. Stefana Bronarskiego ps. „Liść” (straconego przez UB żołnierza AK i NSZ). Pomnik ten też jest poświęcony pamięci żołnierzom por. Bronarskiego.
Lokalizacja: Pomnika AK na terenie KS Stoczniowiec - ul. Kolejowa 3 (tuż przed wiaduktem kolejowym - jadąc do Płocka, po prawej stronie drogi).
Pomnik AK na Cmentarzu Zabytkowym - al. F. Kobylińskiego 27.
Panteon Żołnierzy Wyklętych Mazowsza – al. F. Kobylińskiego 26.
To obecnie obiekt piłkarski, którego początki sięgają 1973 r., całkowicie przebudowany w latach 2020-2023, noszący od 2004 r. imię legendarnego trenera Kazimierza Górskiego.
Jest obiektem o pojemności 15 004 miejsc dla widzów (wszystkie miejsca kryte), z jednopoziomowymi trybunami, z niebiesko-białą mozaiką krzeseł - spełniając tym samym wymogi kategorii UEFA.
Trybuny znajdują się blisko murawy, a pierwszy rząd jest podniesiony dla lepszej widoczności boiska - styl angielski widowni. Stadion posiada 14 lóż VIP, miejsca dla mediów, punkty gastronomiczne, restaurację oraz parkingi. Sama murawa boiska nie jest kryta. Nowy stadion posiada wysoki standard komfortu i bezpieczeństwa, tak dla widzów, jak i dla organizatorów imprez stadionowych.
Na stadionie swoje mecze rozgrywa Wisła Płock (zarówno krajowe, jak i w pucharach europejskich). Stadion gościł także mecze reprezentacji Polski (w tym i do lat 21) oraz mecze o Superpuchar Polski. Oficjalna obecna nazwa stadionu, to: ORLEN Stadion im. Kazimierza Górskiego
Lokalizacja: ul. I. Łukasiewicza 34.
Historia teatru w Płocku rozpoczyna się w 1812 r., gdy dzięki staraniom ówczesnego prefekta departamentu płockiego Rajmunda Rembielińskiego adaptowano (przebudowano) na potrzeby teatru zrujnowany Kościół Świętej Trójcy.
Teatr Miejski działał w budynku po Kościele Świętej Trójcy aż do II Wojny Światowej. Występowało w nim wiele wybitnych osób, między innymi Gabriela Zapolska, Wincenty Rapacki, Ludwik Solski. W 1940 roku niemieckie władze okupacyjne zburzyły budynek teatru.
Po II Wojnie Światowej rolę teatru gościnnie pełniło kino Przedwiośnie (obecnie – pisownia oryg. - NoveKino Przedwiośnie). Teatr płocki zaistniał w pełni ponownie z rokiem 1975 (już w obecnej jego lokalizacji). Działał najpierw pod nazwą „Teatr Płocki – Ośrodek Kultury i Sztuki”. Od 1977 stał się samodzielną instytucją o nazwie Teatr Dramatyczny.
W 1980 roku nadano teatrowi imię Jerzego Szaniawskiego - dramaturga i pisarza żyjącego w latach 1886 - 1970.
W latach 2006-2027 dokonano gruntownej modernizacji budynku teatru, między innymi unowocześniono scenę (w tym i powiększono jej rozmiary), wybudowano od podstaw scenę kameralną, zmodernizowano pracownie: poligraficzną, stolarską i krawiecką, również zmodernizowano fasadę teatru, nadając jej modernistyczny charakter.
Lokalizacja: ul. Nowy Rynek 11.
Zbiornik wodny na terenie miasta, powstały w II połowie 80. lat XX w. w wyniku antypowodziowego porządkowania biegu rzeki Wisły.
Dawniej zalew był elementem koryta rzeki Wisły, mając z nią połączenie wąskim kanałem. Po licznych (w latach 70.-80.) remontach nabrzeża wiślanego (związanych z wydobywaniem piasku rzecznego dla pogłębienia Wisły) stał się oddzielnym akwenem (odłączonym od nurtu rzeki).
Obecnie, od wielu już lat nad Zalewem Sobótka funkcjonuje strzeżone kąpielisko z piaskową plażą i sąsiadującymi z nią atrakcjami: boiskiem do gry w plażową piłkę siatkową, zjeżdżalnią dla dzieci oraz wypożyczalnią kajaków i rowerów wodnych. W niedużej odległości od plaży zlokalizowany jest automatyczny sezonowy punkt wypożyczania miejskich rowerów drogowych. W pobliżu Sobótki są liczne drogi rowerowe oraz ścieżki trekkingowe. W okolicach znajdują się także lokale gastronomiczne.
Nazwa zalewu wzięła się od lokalnej legendy o pięknej dziewczynie – Sobótce - i zakochanym w niej smoku (zajmującym na skarpie wiślanej pobliską zalewowi grotę).
Lokalizacja: przy ul. Rybaki (w dole skarpy wiślanej, u podnóża zespołu klasztorno-katedralnego mariawitów).
Płock we wczesnym średniowieczu był ośrodkiem kultu pogańskiego. Istniejące dowody pochodzące z wykopalisk archeologicznych wykazały, że Płock założono w końcu X w. Był on wtedy grodem obwarowanym wałem drewniano-ziemnym - to właśnie od tych „obwarowań-płotu” pochodzi - jak głosi jedna z hipotez - nazwa miasta (płot - Płock). Inna hipoteza tłumaczy nazwę grodu, jako zaczerpniętą od nazwy nieistniejącej już rzeki Płota, dopływającej do Wisły jednym z jarów wysokiej skarpie wiślanej. Jeszcze inna koncepcja mówi, że nazwa Płock pochodzi od dawnego rzeczownika „płota”, co znaczyło: rozlewisko, nurt rzeki (terminologia określania stanu wód Wisły).
W czasach Piastów: księcia Mieszka I (922 lub 945-992) i pierwszego koronowanego króla Polski Bolesława Chrobrego (967-1025) Mazowsze, ze stolicą w Płocku wchodziło w skład państwa polskiego.
Za sprawą Bolesława Chrobrego, na początku XI w. zostali sprowadzeni do Płocka benedyktyni. Natomiast za panowania księcia Bolesława Śmiałego (ok. 1040-1081 a. 1082), w 1075 r. zostało utworzone tu biskupstwo mazowieckie. Płock stał się głównym ośrodkiem władzy państwowej, gdy korona Polski przeszła w ręce Władysława I Hermana (1043-1102) - miasto stał się wtedy stolicą Polski. W tym czasie na Wzgórzu Tumskim powstały pierwsze murowane budynki, między innymi płocka katedra, wybudowana w stylu romańskim oraz książęce palatium. Po śmierci Władysława I Hermana rządy w stołecznym Płocku przejąć jego syn Bolesław III Krzywousty (1086-1138) – to właśnie za jego rządów powstała tutaj (w 1180 r.) szkoła przy Kolegiacie św. Michała, która edukuje w tym samym miejscu do dziś (obecnie pot. Małachowianka).
W 1138 r. miasto przestało być stolicą Polski – ale nadal pozostało główną siedzibą książąt mazowieckich (był to okres rozbicia dzielnicowego).
W latach: 1233-1351 i 1370-1495 Płock był siedzibą rządów Księstwa Płockiego, które stanowiło (zależnie od wydarzeń politycznych) całą lub wydzieloną część Mazowsza. W 1237 r. Płock uzyskał prawa miejskie. W końcu XIII w. zaczęto budować nowy książęcy zamek.
Duży rozkwit miasta datuje się na lata 1351-1370, gdy na tronie polskim zasiadł Kazimierz Wielki (1310-1370). Z jego inicjatywy powiększono teren Płocka, wybudowano podwójny pas murów obronnych (za fosą) oraz dokończono wznoszenie nowego, murowanego (gotyckiego) zamku (to właśnie za epoki Kazimierza Wielkiego w pełni dokończono jego budowę). Ten okres kładł wielkie nadzieje w rozwój gospodarczy Płocka i regionu, w związku z położeniem miasta bezpośrednio przy szybko rozwijającym się szlaku handlowym na Wiśle (już wtedy o charakterze i krajowym, i międzynarodowym).
Po wielu podziałach i scaleniach Księstwa Płockiego, przeszło ono w 1495 r. pod władze Rzeczpospolitej (ze stolicą w Krakowie) - od tego momentu, aż do rozbiorów Polski, Płock pełnił rolę stolicy województwa płockiego, jako jednego z 3 województw mazowieckich.
Wieki XV i XVI to lata dużego rozwoju miasta. Powstały wytwórnie sukna i płócien, młyny, spichlerze, browary, a także liczne cechy rzemieślnicze, umacniała się działalność szlaku handlowego Wisły. Rozwijało się przy nich szkolnictwo oraz życie kulturalne i artystyczne.
Wiek XVII przyniósł Płockowi pożary, także Wojny Polsko-Szwedzkie i Północne – działania wojsk i rabunki wyniszczyły i wyludniły miasto.
W wyniku II rozbioru Polski (1793 r.) Płock dostał się pod panowanie Prus, zaś w 1815 (na mocy Kongresu Wiedeńskiego) pod panowanie caratu (Rosji). W 1820 roku powstało w Płocku Towarzystwo Naukowe Płockie -działające do dzisiaj - jest jednym z najstarszych w kraju towarzystw naukowych.
Wieki XIX i I połowa XX to okresy burzliwe dla całego kraju, w tym i Płocka – do historii przeszło wiele postaw patriotycznych tego miasta. Właśnie tutaj odbyło się w 1831 r. ostatnie posiedzenie Sejmu Królestwa Polskiego (z okresu Powstania Listopadowego), także mieszkańcy Płocka brali czynny udział w tym powstaniu. 
Ważnym wydarzeniem dla historii miasta była postawa Płocczan również w Wojnie Polsko-Bolszewickiej (1919-1921). W 1921 r. Płock został uhonorowany z rąk Marszałka Józefa Piłsudskiego orderem Krzyża Walecznych - za bohaterską obronę Płocczan przed przeważającymi siłami wroga. W bitwie na terenie miasta, w dniach 18-19 sierpnia 1920 r. brali udział, między innymi rybacy, robotnicy, pracownicy poczty i właściciele prywatnych firm - do walk dołączyły się nawet kobiety, dzieci i starcy.
Lata II Wojny Światowej były dla Płocka również burzliwe - podobnie jak wielu innych miast w tym czasie - zburzono w Płocku część dzielnicy żydowskiej, rozebrano teatr. Straty w ludności wyniosły 11 tys. osób (w tym około 8 tys. Żydów) - 1/3 ówczesnej całej liczby mieszkańców miasta.
Znaczny rozwój aglomeracji był od 1960 r. - ściśle związany z budową rafinerii w Płocku (obecnie Orlen S.A.). W latach 1975–1998 Płock był miastem wojewódzkim - obecnie Płock jest stolicą powiatu.
Znaczącymi walorami turystycznymi miasta są wciąż jego zabytki, między innymi.: bazylika katedralna, opactwo pobenedyktyńskie (dawny Zamek Książąt Mazowieckich), średniowieczne kanonie, kościół farny, Małachowianka, zabudowa Starego Rynku. Do walorów kulturowych miasta zalicza Towarzystwo Naukowe Płockie, ogród zoologiczny, Teatr Dramatyczny, Płocką Orkiestrę Symfoniczną, Klub Sportowy Wisła i inne. Ważnym atutem turystycznym miasta jest jego położenie na prawym brzegu Wisły, na wysokiej skarpie wiślanej, oferujące malownicze widoki na Kotlinę Płocką.
Płock posiada 4 wyższe uczelnie, w tym Wyższe Seminarium Duchowne i filię Politechniki Warszawskiej.
* * *
Strona główna: https://muzeumplock.eu/
Strona FB: https://www.facebook.com/muzeummazowieckie
Strona FB tylko Spichlerza: https://www.facebook.com/spichlerzmmp
Strona teatru: https://www.teatrplock.pl/pl
Strona FB: https://www.facebook.com/TeatrPlock/
Kanał na Youtube: https://www.youtube.com/@TeatrPlock
